Βρυξέλλες – Η αρχική ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τη στήριξη των κρατών-μελών μετά τα διαδοχικά lockdown έχει πλέον μετατραπεί σε μια περίπλοκη υπόθεση διασπάθισης δημοσίου χρήματος, προκαλώντας έντονο προβληματισμό στα ανώτατα κλιμάκια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σχεδόν έξι χρόνια μετά την απόφαση για τον ιστορικό δανεισμό, τεράστια ποσά από το Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ARF) φαίνεται πως απέτυχαν να εξυπηρετήσουν τον πρωταρχικό τους στόχο, ο οποίος εστίαζε στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση για τη διάσωση χιλιάδων θέσεων εργασίας. Αντί να ενισχύσουν την πραγματική οικονομία, σημαντικά κονδύλια εκτρέπονται από τον αρχικό τους σκοπό ή καταλήγουν σε οργανωμένα δίκτυα διαφθοράς, δημιουργώντας ένα δυσβάσταχτο χρέος για τις επόμενες γενιές των Ευρωπαίων πολιτών.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Ανοιχτές 518 υποθέσεις απάτης από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
- Ζημιά που ξεπερνά τα 5 δισεκατομμύρια ευρώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
- Στο στόχαστρο των αρχών τα δίκτυα εικονικών εταιρειών στην Ιταλία.
- Έρευνες για καταπάτηση πόρων στην ισπανική και την ελληνική επικράτεια.
Η απώλεια δισεκατομμυρίων και οι σαρωτικές έρευνες των ευρωπαϊκών αρχών
Το αρχικό πρόγραμμα ύψους 750 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο περιλάμβανε τόσο χαμηλότοκα δάνεια ύψους 360 δισεκατομμυρίων ευρώ όσο και μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις, οδεύει σταδιακά προς την ολοκλήρωσή του, αφήνοντας ωστόσο ένα δυσαναπλήρωτο κενό στα ταμεία. Κατά τον πρόσφατο έλεγχο, οι ευρωπαϊκοί ελεγκτικοί μηχανισμοί άσκησαν δριμεία κριτική στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (EU-Kommission), επισημαίνοντας την αδυναμία ταυτοποίησης χιλιάδων τελικών αποδεκτών, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται μεγάλες εταιρικές οντότητες και επιχειρηματικές κοινοπραξίες. Η απουσία αυτών των κρίσιμων δεδομένων καθιστά πρακτικά αδύνατη την αξιολόγηση της δίκαιης κατανομής των πόρων και τον πραγματικό αντίκτυπό τους στις τοπικές κοινωνίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) έχει ήδη θέσει στο μικροσκόπιο 518 υποθέσεις που σχετίζονται με πιθανές απάτες εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία των αρμόδιων φορέων, η συνολική εκτιμώμενη ζημιά αγγίζει τα 5,08 δισεκατομμύρια ευρώ, ένας αριθμός που ενδέχεται να αυξηθεί δραματικά καθώς οι έρευνες των διωκτικών αρχών επεκτείνονται σε ολοένα και περισσότερα πεδία δραστηριότητας των κρατών-μελών.
Ποιοι καρπώθηκαν τα ευρωπαϊκά κονδύλια και η δράση της ιταλικής μαφίας
Παρά το γεγονός ότι η Ιταλία παραμένει ο τρίτος μεγαλύτερος καθαρός συνεισφέρων στα ευρωπαϊκά ταμεία, η χώρα απορρόφησε τον μεγαλύτερο όγκο των κονδυλίων στήριξης, καταγράφοντας παράλληλα τα υψηλότερα ποσοστά οικονομικών παρατυπιών. Κατά τη διάρκεια της θητείας του πρώην πρωθυπουργού Giuseppe Conte, τέθηκε σε εφαρμογή το αποκαλούμενο πρόγραμμα “Super-Bonus 110”, το οποίο προέβλεπε την κρατική χρηματοδότηση για την ενεργειακή αναβάθμιση ιδιωτικών κατοικιών, μέσω κλιμακωτών φορολογικών ελαφρύνσεων. Το συγκεκριμένο σύστημα εξελίχθηκε ραγδαία σε ένα προσοδοφόρο πεδίο δράσης για οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα, τα οποία αξιοποίησαν τα κενά της νομοθεσίας για εκτεταμένο ξέπλυμα μαύρου χρήματος.
Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, χιλιάδες κατασκευαστικές εταιρείες-φαντάσματα εμφανίστηκαν στα εθνικά μητρώα, δηλώνοντας εικονικές εργασίες θερμομόνωσης και εγκατάστασης ηλιακών πάνελ, προκειμένου να αποσπάσουν τις παχυλές κρατικές αποζημιώσεις. Η απάτη, στην οποία εμπλέκονται πολυεθνικά κυκλώματα με τη συμμετοχή ατόμων από διάφορα ευρωπαϊκά κράτη, υπολογίζεται ότι ζημίωσε τα δημόσια ταμεία κατά 4,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Παρότι μεγάλο μέρος αυτών των κεφαλαίων μεταφέρθηκε γρήγορα σε υπεράκτιους λογαριασμούς, οι διωκτικές αρχές κατάφεραν έπειτα από συντονισμένες επιχειρήσεις να δεσμεύσουν πολυτελή ακίνητα, ακριβά οχήματα και περιουσιακά στοιχεία συνολικής αξίας 600 εκατομμυρίων ευρώ.
Τα αναπάντεχα ευρήματα στην Ισπανία και οι εικονικές ενισχύσεις στην Ελλάδα
Η κατάσταση παρουσιάζει εξίσου σοβαρές διοικητικές ιδιαιτερότητες στην Ισπανία, η οποία, ως μία από τις χώρες που επλήγησαν σφοδρότατα από την υγειονομική κρίση, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του γερμανικού τύπου, οι εγχώριες αρχές φέρονται να κατηύθυναν τουλάχιστον 10 δισεκατομμύρια ευρώ προς τα δοκιμαζόμενα εθνικά συνταξιοδοτικά ταμεία, προσπερνώντας τις ταχείες διαδικασίες έγκρισης και παρακάμπτοντας πλήρως τους αυστηρούς κανόνες ελέγχου για την πράσινη ανάπτυξη.
Την ίδια στιγμή, στην Ελλάδα, αν και οι εντοπισμένες παρατυπίες συνδέονται πρωτίστως με τις κοινοτικές αγροτικές επιδοτήσεις, το μέγεθος του δομικού προβλήματος οδήγησε την κυβέρνηση στην πλήρη διάλυση της αρμόδιας εθνικής υπηρεσίας κατανομής πόρων. Οι αναλυτικές έρευνες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) έφεραν στο φως ένα εκτεταμένο δίκτυο διαφθοράς ριζωμένο μέσα στον ίδιο τον κρατικό μηχανισμό. Ανώτερα στελέχη ενέκριναν συστηματικά χρηματοδοτήσεις για καλλιέργειες σε δασικές εκτάσεις, παρείχαν αδικαιολόγητα επιδόματα σε ανθρώπους που δεν βρίσκονταν πλέον στη ζωή και επικύρωναν πλασματικά στοιχεία ζωικού κεφαλαίου. Οι αποκαλύψεις αυτές προκάλεσαν άμεσους πολιτικούς κλυδωνισμούς στην Αθήνα, αναγκάζοντας σε παραίτηση πέντε υψηλόβαθμα στελέχη, ανάμεσά τους έναν υπουργό και τρεις βουλευτές.
Οι πιέσεις των φορέων για την άμεση επιστροφή των καταχρασθέντων κεφαλαίων
Η διοχέτευση κοινοτικών πόρων με ελλιπή κριτήρια έχει πυροδοτήσει σφοδρές κοινωνικές αντιδράσεις από ενώσεις πολιτών και οργανώσεις φορολογουμένων σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Ο Michael Jäger, εκπροσωπώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση Φορολογουμένων, εξέφρασε την έντονη δυσαρέσκειά του για τις μαζικές απώλειες των κεφαλαίων, σημειώνοντας πως το μοντέλο των ανεξέλεγκτων επιχορηγήσεων επιβεβαίωσε τις αρχικές ανησυχίες περί παντελούς αδυναμίας παρακολούθησης των ποσών. Ο ίδιος τόνισε την επιτακτική ανάγκη να ενεργοποιηθούν άμεσα ισχυροί νομικοί μηχανισμοί, ώστε να επιστραφεί το συντομότερο δυνατό το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων που κατέληξαν σε σκοτεινά δίκτυα.
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί μέχρι στιγμής στάση αναμονής σχετικά με το ενδεχόμενο ανάκτησης των ποσών που δαπανήθηκαν με εντελώς λανθασμένο τρόπο από τις εθνικές διοικήσεις. Αναφορικά με την κάλυψη συνταξιοδοτικών κενών, επίσημοι εκπρόσωποι των Βρυξελλών διευκρίνισαν πως τέτοιες πρακτικές σαφώς και δεν είναι επιλέξιμες. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το νομικό παράθυρο που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να διαχειρίζονται τη ρευστότητα από το ευρωπαϊκό ταμείο σε προσωρινή βάση, περιπλέκοντας περαιτέρω τις γραφειοκρατικές διαδικασίες των επιστροφών.
