Ευρωπαϊκή Ένωση – Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες με αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν για να συζητήσουν την επιστροφή Αφγανών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, καθώς και προσώπων με ποινικές καταδίκες.
Η συνάντηση έγινε στις 23 Ιουνίου, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει δημοσιοποιήσει το αποτέλεσμά της, ενώ εγείρονται ερωτήματα για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Συμμετείχαν εκπρόσωποι 15 ευρωπαϊκών χωρών και της Νορβηγίας.
- Οι συνομιλίες διήρκεσαν λίγο περισσότερο από πέντε ώρες.
- Οι αποφάσεις απέλασης παραμένουν στην αρμοδιότητα των κρατών, με υποχρεωτική ατομική αξιολόγηση κινδύνου.
Πώς οργανώθηκε η συνάντηση στις Βρυξέλλες
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε κατόπιν αιτήματος της πλειονότητας των κρατών-μελών της ΕΕ, με συνδιοργανωτές τη Σουηδία και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Της πενταμελούς αφγανικής αντιπροσωπείας ηγήθηκε ο Abdul Qahar Balkhi, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Αφγανιστάν, συνοδευόμενος από αξιωματούχους των υπουργείων Εξωτερικών και Εσωτερικών.
Σύμφωνα με πληροφορίες συμμετεχόντων που δημοσιοποιήθηκαν από τους New York Times, οι απεσταλμένοι έφτασαν από την Κωνσταντινούπολη και μεταφέρθηκαν με συνοδεία Βέλγων αστυνομικών με πολιτικά σε ξενοδοχείο Novotel κοντά στο διεθνές αεροδρόμιο. Εκεί βρίσκονταν περισσότεροι από 20 Ευρωπαίοι αξιωματούχοι. Οι επισκέπτες είχαν βίζα μόνο για μία ημέρα και αναχώρησαν το απόγευμα, ενώ, κατά το ίδιο ρεπορτάζ, αρνήθηκαν να παρακαθίσουν σε γεύμα με τους Ευρωπαίους συνομιλητές τους, θεωρώντας ότι δεν είχαν τύχει φιλικής υποδοχής.
Οι επιστροφές Αφγανών και τα αιτήματα των Ταλιμπάν
Στο επίκεντρο βρέθηκε η δυνατότητα συνεργασίας για την επιστροφή Αφγανών στο Αφγανιστάν. Η αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν ζήτησε οικονομική υποστήριξη και ισχυρότερη διπλωματική παρουσία στην Ευρώπη. Το δημοσίευμα δεν αναφέρει ότι επιτεύχθηκε συγκεκριμένη συμφωνία ή ότι εγκρίθηκε κοινός μηχανισμός απελάσεων.
Οι πηγές του ρεπορτάζ υποστήριξαν επίσης ότι στη διάρκεια των συνομιλιών οι Ευρωπαίοι δεν έθεσαν θέμα παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τους Ταλιμπάν. Η ΕΕ δεν αναγνωρίζει τη de facto κυβέρνησή τους, η οποία ανέλαβε την εξουσία τον Αύγουστο του 2021, και χαρακτηρίζει τη σχέση της μαζί της ως «κριτική συνεργασία». Η υπηρεσία εκπροσώπων της Κομισιόν δεν είχε απαντήσει άμεσα σε αίτημα σχολιασμού για τη συνάντηση.
Η πρακτική της Γερμανίας και οι νόμιμες προϋποθέσεις
Η Γερμανία και η Νορβηγία διατηρούν απευθείας επαφές με το καθεστώς των Ταλιμπάν. Περισσότεροι από 500.000 Αφγανοί ζουν στη Γερμανία, οι περισσότεροι νόμιμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος, από τον Μάιο του προηγούμενου έτους είχαν απελαθεί 263 Αφγανοί με ποινικές καταδίκες ή οι οποίοι θεωρήθηκαν κίνδυνοι για την ασφάλεια.
Η καθηγήτρια Νομικής Lena Riemer, από το Central European University της Βιέννης, διευκρινίζει ότι κάθε απόφαση επιστροφής απαιτεί εξατομικευμένη αξιολόγηση του κινδύνου. Όταν υπάρχει καθεστώς προστασίας πρέπει πρώτα να εξεταστεί η νόμιμη ανάκλησή του, για παράδειγμα λόγω ποινικής καταδίκης. Οι αποφάσεις για το καθεστώς προστασίας και την απέλαση ανήκουν στα επιμέρους κράτη-μέλη και όχι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η προστασία των γυναικών και οι ανησυχίες για τα δικαιώματα
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε στις 4 Οκτωβρίου 2024 ότι η συστηματική διάκριση που υφίστανται οι Αφγανές υπό τους Ταλιμπάν συνιστά δίωξη κατά το δίκαιο ασύλου της ΕΕ. Η κρίση αυτή θεμελιώνει ισχυρή προστασία για γυναίκες που ζητούν άσυλο, χωρίς να ισχύει αυτομάτως η ίδια αντιμετώπιση για τους Αφγανούς άνδρες.
Το Αφγανιστάν δεν βρίσκεται στον ενωσιακό κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής. Ο Οργανισμός της ΕΕ για το Άσυλο (EUAA), σε οδηγίες που εξέδωσε τον Ιούνιο, περιγράφει τη de facto κυβέρνηση των Ταλιμπάν ως βασικό φορέα διώξεων και σοβαρής βλάβης στη χώρα, επισημαίνοντας ότι και άλλες ομάδες αιτούντων μπορεί να έχουν βάσιμο φόβο δίωξης.
Η Riemer θεωρεί ότι οι επιστροφές στο Αφγανιστάν προσκρούουν στη δυσμενή κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επικαλείται την αρχή της μη επαναπροώθησης. Κατά την άποψή της, η πίεση για περισσότερες απελάσεις και η συνεργασία με το καθεστώς των Ταλιμπάν μπορούν να υπονομεύσουν τις προσπάθειες προστασίας των δικαιωμάτων. Η αξιολόγηση αυτή είναι θέση της νομικού, ενώ δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημο αποτέλεσμα της συνάντησης των Βρυξελλών.
