Σημαντικές αποκλίσεις καταγράφονται ανάμεσα στις αρχικές εκτιμήσεις της ελβετικής ομοσπονδίας και στην πραγματική εικόνα απορρόφησης των κονδυλίων για τη στήριξη των ηλικιωμένων ανέργων.
Το μέτρο της «μεταβατικής παροχής» (Überbrückungsleistungen), το οποίο θεσπίστηκε για να προστατεύσει άτομα άνω των 60 ετών από τη φτώχεια μετά τη λήξη του επιδόματος ανεργίας, φαίνεται πως χρησιμοποιείται πολύ λιγότερο από όσο είχε προβλεφθεί κατά την εισαγωγή του.
Τα στοιχεία δείχνουν πως ο αριθμός των δικαιούχων παραμένει χαμηλός, γεγονός που οδηγεί τις ομοσπονδιακές αρχές σε διαδικασία επαναξιολόγησης.
Το συγκεκριμένο κοινωνικό εργαλείο ενεργοποιήθηκε στα μέσα του 2021 με στόχο να καλύψει το κενό για όσους ανέργους, άνω των 60 ετών, εξαντλούσαν τα τακτικά επιδόματα και δεν διέθεταν επαρκείς πόρους διαβίωσης.
Βασική επιδίωξη του κράτους ήταν να αποτρέψει την πρόωρη ανάλωση των συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων ή την καταφυγή στην κοινωνική πρόνοια (Sozialhilfe).
Η θέσπιση του μέτρου είχε συνδεθεί πολιτικά και με την εκστρατεία κατά της πρωτοβουλίας του SVP για τον περιορισμό της μετανάστευσης το 2020, όπου οι υποστηρικτές του μέτρου τόνιζαν την ανάγκη προστασίας των ηλικιωμένων εργαζομένων από τον ανταγωνισμό στην αγορά εργασίας.
Μεγάλη απόσταση μεταξύ πρόβλεψης και πραγματικότητας
Τα επίσημα δεδομένα αποκαλύπτουν μια αισθητή διαφορά στους αριθμούς.
Για το έτος 2022, το οποίο αποτέλεσε την πρώτη πλήρη χρονιά εφαρμογής του μέτρου, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Κοινωνικών Ασφαλίσεων (BSV) είχε προϋπολογίσει ότι θα εξυπηρετούνταν περίπου 2.000 δικαιούχοι, με μέση μηνιαία παροχή 3.600 φράγκα και συνολικό κόστος 70 εκατομμύρια φράγκα.
Ωστόσο, η πραγματικότητα διέψευσε τις προβλέψεις, καθώς στο τέλος του 2022 οι λήπτες της παροχής ήταν μόλις 694, ενώ το μέσο ποσό που καταβλήθηκε περιορίστηκε στα 2.600 φράγκα ανά άτομο.
Η αυξητική τάση που παρατηρήθηκε το 2024 δεν ήταν αρκετή για να καλύψει το χάσμα.
Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία που παραχώρησε το BSV στο πρακτορείο Keystone-SDA, οι δικαιούχοι ανήλθαν στους 822, με τη μέση μηνιαία καταβολή να διαμορφώνεται στα 2.650 φράγκα.
Ακόμη και με την εκτίμηση της υπηρεσίας ότι οι αριθμοί αυτοί ενδέχεται να αυξηθούν έως και κατά 20% λόγω καθυστερημένων δηλώσεων, το συνολικό κόστος για το 2024 υπολογίζεται περίπου στα 28 εκατομμύρια φράγκα, ποσό σημαντικά χαμηλότερο από τους αρχικούς σχεδιασμούς.
Ο ρόλος της πανδημίας και το δημογραφικό προφίλ
Σε δημοσίευσή της στα τέλη του 2023, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Κοινωνικών Ασφαλίσεων απέδωσε το νωθρό ξεκίνημα του προγράμματος εν μέρει στις επιπτώσεις της πανδημίας Covid-19, κατά τη διάρκεια της οποίας είχε αποφασιστεί η προσωρινή παράταση των τακτικών επιδομάτων ανεργίας.
Παράλληλα, αναγνωρίστηκε ότι υπήρξε υπερεκτίμηση τόσο στον αριθμό των δυνητικών δικαιούχων όσο και στο ύψος της μηνιαίας βοήθειας που θα απαιτούνταν.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των ληπτών.
Οι στατιστικές δείχνουν ότι οι άνδρες αποτελούν την πλειονότητα των δικαιούχων και λαμβάνουν υψηλότερα ποσά σε σχέση με τις γυναίκες.
Το BSV εξηγεί ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι περισσότεροι άνδρες άνω των 60 ετών χάνουν το δικαίωμα τακτικού επιδόματος ανεργίας, ενώ ρόλο παίζει και το χαμηλότερο όριο συνταξιοδότησης που ίσχυε για τις γυναίκες, καθώς και η οικογενειακή κατάσταση.
Η υπηρεσία διευκρινίζει πως η χαμηλή χρήση του μέτρου δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως δείκτης ευημερίας για τους άνω των 60 ετών στην αγορά εργασίας, καθώς η παροχή χορηγείται βάσει αυστηρών εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων.
Πολιτική διαμάχη και η αξιολόγηση του 2026
Η σημαντική απόκλιση ανάμεσα στον σχεδιασμό και την εκτέλεση έχει φέρει το ζήτημα στο τραπέζι των συζητήσεων για το μέλλον του θεσμού.
Ο νόμος προβλέπει ότι το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο θα πρέπει να υποβάλει έκθεση στο Κοινοβούλιο το 2026, αξιολογώντας την αποτελεσματικότητα του νέου αυτού κοινωνικού έργου.
Παρόλο που εμπειρογνώμονες που συμβουλεύουν την ομοσπονδία είχαν προτείνει την κατάργηση των μεταβατικών παροχών, κρίνοντας πως δεν είναι απαραίτητες, το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο αποφάσισε να μην εντάξει την πρόταση αυτή στο πακέτο ελάφρυνσης.
Προς το παρόν, η κυβέρνηση δεν προτίθεται να προχωρήσει σε περικοπές του προγράμματος, παρά τις συζητήσεις που διεξάγονται στο Κοινοβούλιο για μέτρα λιτότητας τα επόμενα χρόνια.
Η τελική αξιολόγηση αναμένεται να ρίξει φως στο κατά πόσον οι παροχές αυτές εκπληρώνουν τελικά τον σκοπό τους, προστατεύοντας ουσιαστικά τους πλέον ευάλωτους ηλικιωμένους ανέργους.
