Ελβετία – Στο επίκεντρο πολιτικής αντιπαράθεσης βρίσκεται η χρηματοδότηση της 13ης σύνταξης της κρατικής ασφάλισης γήρατος και επιζώντων (AHV), ενόψει της ψηφοφορίας της 29ης Νοεμβρίου 2026.
Η προτεινόμενη αύξηση του ΦΠΑ συναντά αντιδράσεις, όμως η εναλλακτική της γενικής αύξησης του ορίου συνταξιοδότησης έχει ήδη απορριφθεί με μεγάλη διαφορά από τους ψηφοφόρους.
Η υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων Elisabeth Baume-Schneider, από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SP), δήλωσε ότι δεν θα θεωρούσε υπεύθυνη μια νέα αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης αυτή τη στιγμή, καθώς, όπως υποστήριξε, ο πληθυσμός δεν τη θέλει. Παράλληλα προειδοποίησε πως χωρίς πρόσθετη χρηματοδότηση τα αποθεματικά της AHV θα περιοριστούν γρήγορα.
Η ψηφοφορία για τον ΦΠΑ και το κόστος της 13ης σύνταξης
Η πρόταση προβλέπει αύξηση του ΦΠΑ κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες για τη χρηματοδότηση της πρόσθετης ετήσιας σύνταξης, χωρίς αύξηση του ειδικού χαμηλότερου συντελεστή για αγαθά καθημερινής ανάγκης. Η 13η σύνταξη εγκρίθηκε σε δημοψήφισμα τον Μάρτιο του 2024 και η πρώτη καταβολή της προβλέπεται για τον Δεκέμβριο του 2026.
Οι δημοσκοπήσεις που επικαλείται η σχετική δημόσια συζήτηση δείχνουν δυσκολίες για την πρόταση. Επειδή πρόκειται για υποχρεωτικό δημοψήφισμα, δεν αρκεί η πλειοψηφία των ψηφοφόρων: απαιτείται και η προβλεπόμενη πλειοψηφία των καντονιών.
Το Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (FDP) αντιτίθεται στην αύξηση του φόρου και προκρίνει κυρίως εξοικονομήσεις στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό. Το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (SVP) κρατά χαμηλότερο προφίλ στην αντιπαράθεση, ενώ μεγάλοι επιχειρηματικοί σύνδεσμοι έχουν αφήσει ελεύθερα τα μέλη τους να αποφασίσουν τη στάση τους.
Γιατί η αύξηση του ορίου ηλικίας συναντά αντιστάσεις
Η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης παραμένει δύσκολη πολιτικά. Την ίδια ημέρα που οι Ελβετοί ενέκριναν τη 13η σύνταξη το 2024, σχεδόν το 75% καταψήφισε πρωτοβουλία της νεολαίας του FDP για αύξηση του ορίου. Η συμπρόεδρος του κόμματος Susanne Vincenz-Stauffacher αναγνώρισε αργότερα ότι μια γενική αύξηση δεν θα εξασφάλιζε πλειοψηφία.
Η ηλικία αναφοράς στην Ελβετία είναι τα 65 έτη, με την εξίσωση του ορίου για τις γυναίκες να έχει εγκριθεί με οριακή λαϊκή πλειοψηφία τέσσερα χρόνια νωρίτερα. Για σύγκριση, η Δανία σχεδιάζει σταδιακή άνοδο στα 70 έτη έως το 2040, από 67 σήμερα. Στην Ελβετία, ωστόσο, ανάλογες αλλαγές περνούν από τη λαϊκή ετυμηγορία.
Η αντίσταση δεν αφορά μόνο την επιθυμία για περισσότερο χρόνο μετά την εργασία. Δημοσκόπηση που αναφέρεται στη δημόσια συζήτηση έδειξε ότι περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες θα ήθελαν να συνταξιοδοτηθούν πρόωρα, αν και δεν σχεδιάζουν όλοι κάτι τέτοιο. Ορισμένοι διαθέτουν αποταμιεύσεις και επαγγελματική συνταξιοδοτική κάλυψη που τους το επιτρέπουν.
Υπάρχει όμως και η αντίθετη πραγματικότητα: άνθρωποι που θέλουν να συνεχίσουν να εργάζονται αλλά δυσκολεύονται να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στην αγορά εργασίας. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το προηγούμενο έτος, καθώς και μαρτυρίες εργαζομένων άνω των 55 ετών, περιγράφουν πιέσεις για πρόωρη αποχώρηση και δυσκολίες επαναπρόσληψης. Ο ειδικός στο εργατικό δίκαιο Kurt Pärli έχει κάνει λόγο για συστηματικές διακρίσεις εις βάρος όσων αναζητούν ξανά εργασία σε μεγαλύτερη ηλικία.
Από το 2021 υπάρχει παροχή-γέφυρα για ορισμένους μεγαλύτερους σε ηλικία ανέργους, αλλά οι προϋποθέσεις πρόσβασης έχουν επικριθεί ως αυστηρές. Στη συζήτηση διατυπώνεται ακόμη η ανησυχία ότι η αυξανόμενη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να εντείνει την πίεση σε μεγαλύτερους και ακριβότερους εργαζομένους.
Η εναλλακτική των ετών εργασίας και τα ανοιχτά ερωτήματα
Η Vincenz-Stauffacher προτείνει ως εναλλακτική ένα πιο ευέλικτο σύστημα που θα συνδέει τη συνταξιοδότηση με τα συνολικά έτη εργασίας αντί με μία ενιαία ηλικία. Σε ένα ενδεικτικό μοντέλο 45 ετών εισφορών, εργαζόμενος στην οικοδομή που ξεκίνησε νωρίς θα μπορούσε να αποχωρήσει πριν από απόφοιτη πανεπιστημίου που εισήλθε αργότερα στην αγορά εργασίας.
Η εφαρμογή, πάντως, εγείρει σημαντικά ερωτήματα. Θα μπορούσε μια φοιτητική μερική απασχόληση να προσμετράται ως έτος εργασίας; Πώς θα συνδυαζόταν το νέο σύστημα με τον πρώτο και τον δεύτερο πυλώνα της ελβετικής συνταξιοδοτικής ασφάλισης; Και με ποιον τρόπο θα αναγνωριζόταν η απλήρωτη οικογενειακή φροντίδα;
Η συμπρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του SP Samira Marti έχει προειδοποιήσει για εκτεταμένη γραφειοκρατία και νέες αδικίες. Δηλώνει, πάντως, ανοικτή σε μοντέλο που θα μπορούσε πράγματι να λειτουργήσει χωρίς αρνητικές κοινωνικές συνέπειες, χαρακτηρίζοντας τις σημερινές προτάσεις περισσότερο σύνθημα παρά ολοκληρωμένο σχέδιο. Επιφυλάξεις για τη ρεαλιστικότητα της ιδέας έχουν εκφραστεί και από τη Neue Zürcher Zeitung.
Μια μετάβαση σε σύστημα συνολικών ετών εργασίας θα απαιτούσε πολυετή προετοιμασία, χωρίς να προσφέρει άμεση λύση στο χρηματοδοτικό ζήτημα. Στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης AHV 2030, η Baume-Schneider προκρίνει κίνητρα για εθελοντική παράταση του εργασιακού βίου. Η υπουργός δεν απέκλεισε, επίσης, το ενδεχόμενο να απαιτηθεί κάποια στιγμή νέα αύξηση του ΦΠΑ.
