Βερολίνο – Πάνω από το ένα πέμπτο των Γερμανών πολιτών εμφανίζει δεκτικότητα σε αυταρχικές αντιλήψεις, σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης Deutschland-Monitor 2025 που παρουσιάστηκε στη γερμανική πρωτεύουσα.
Η έρευνα καταγράφει αύξηση της υποστήριξης προς μοντέλα διακυβέρνησης που παρακάμπτουν τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες, με το φαινόμενο να εντοπίζεται εντονότερα στις οικονομικά ασθενέστερες περιοχές της ανατολικής Γερμανίας.
Παρά την καθολική θεωρητική αποδοχή της δημοκρατίας, τα στοιχεία αναδεικνύουν μια αυξανόμενη δυσαρέσκεια για τον τρόπο λειτουργίας του πολιτεύματος στο σύγχρονο περιβάλλον.
Η συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού, σε ποσοστό 77%, δεν υιοθετεί αυταρχική αντίληψη για το κράτος. Ωστόσο, η έκθεση αποτυπώνει ότι το 21% των ερωτηθέντων είναι τουλάχιστον εν μέρει ανοιχτό σε αυταρχικές ιδέες.
Το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 26% στην ανατολική Γερμανία. Παράλληλα, περίπου το 2% σε εθνικό επίπεδο και το 4% στην ανατολική Γερμανία διακατέχεται από ένα κοινωνικό όραμα το οποίο κρίνεται ασύμβατο με την πλουραλιστική δημοκρατία και το κράτος δικαίου.
Αν και το 99% δηλώνει πως υποστηρίζει τη δημοκρατία ως πολίτευμα, η ιδεολογική αυτή συγκατάθεση δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την αποδοχή των βασικών χαρακτηριστικών ενός φιλελεύθερου συνταγματικού κράτους.
Η ενίσχυση του συγκεντρωτικού μοντέλου διακυβέρνησης
Τα αναλυτικά δεδομένα του Deutschland-Monitor 2025 δείχνουν μια μετατόπιση προς πιο συγκεντρωτικά μοντέλα εξουσίας σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Το 31% των πολιτών τάσσεται υπέρ της κυριαρχίας ενός μοναδικού, ισχυρού κόμματος που θα εκπροσωπεί τη συνολική βούληση του λαού, ποσοστό αυξημένο έναντι του 26% που καταγράφηκε το 2024.
Μόνο το 45% απορρίπτει ρητά αυτή την προοπτική. Αντίστοιχα, το 11% θεωρεί ότι οι πολιτικές αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται από έναν ισχυρό ηγέτη χωρίς την παρέμβαση κάποιου εκλεγμένου κοινοβουλίου, ενώ το 68% διαφωνεί με αυτή την προσέγγιση. Πέρυσι, η απόρριψη μιας ισχυρής ηγετικής φυσιογνωμίας βρισκόταν στο 82%.
Ειδικότερα, ένα 4% συμφωνεί απόλυτα με την άποψη ότι υπό ορισμένες συνθήκες μια δικτατορία αποτελεί καλύτερη μορφή διακυβέρνησης, με ένα επιπλέον 7% να συμφωνεί εν μέρει.
Στην ανατολική Γερμανία, η απόλυτη συμφωνία στο συγκεκριμένο ερώτημα φτάνει το 6% και η μερική το 12%. Η δεκτικότητα σε αυταρχικές τάσεις συνδέεται άμεσα με την πολιτική τοποθέτηση των πολιτών.
Σύμφωνα με την έρευνα, το 61% όσων τοποθετούν τον εαυτό τους στο άκρο του δεξιού πολιτικού φάσματος εμφανίζει τουλάχιστον μερική δεκτικότητα σε τέτοιες αντιλήψεις.
Στους ψηφοφόρους του κόμματος AfD το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει το 50%. Αντίθετα, οι ψηφοφόροι των κομμάτων SPD, Linke και Grüne καταγράφουν χαμηλότερα ποσοστά από τον εθνικό μέσο όρο.
Οικονομική δομή και δημοκρατική δυσαρέσκεια
Οι περιφερειακές ανισότητες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών πεποιθήσεων.
Στις δομικά ασθενείς περιοχές της ανατολικής Γερμανίας, οι αυταρχικές αντιλήψεις βρίσκουν τη μεγαλύτερη απήχηση, με το 33% των ερωτηθέντων να τις υποστηρίζει τουλάχιστον εν μέρει.
Στον αντίποδα, τόσο στις οικονομικά ισχυρές ανατολικές περιφέρειες όσο και στο σύνολο των δυτικογερμανικών περιφερειών, τα ποσοστά αυτά κυμαίνονται μεταξύ 21% και 24%.
Οι συντάκτες της έκθεσης αποδίδουν αυτή την αυξημένη δεκτικότητα στο αίσθημα κοινωνικής εγκατάλειψης που επικρατεί στις υποβαθμισμένες περιοχές.
Η εντεταλμένη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για την ανατολική Γερμανία, Elisabeth Kaiser, κατά την παρουσίαση των στοιχείων, επεσήμανε τη στενή σύνδεση μεταξύ της δομικής αδυναμίας των περιφερειών και της ανόδου του λαϊκισμού.
Υπογράμμισε την ανάγκη για ισότιμες συνθήκες διαβίωσης και αναγνώριση των επιτευγμάτων των πολιτών στην ανατολική Γερμανία προκειμένου να θωρακιστεί η δημοκρατική ανθεκτικότητα.
Παράλληλα, εξέφρασε τον προβληματισμό της για το γεγονός ότι το 40% των πολιτών σε εθνικό επίπεδο δηλώνει δυσαρεστημένο με τη λειτουργία της δημοκρατίας.
Στην ανατολική Γερμανία το ποσοστό δυσαρέσκειας ανέρχεται στο 49% και στη δυτική στο 38%. Ωστόσο, τα νούμερα αυτά παρουσιάζουν ελαφρά βελτίωση σε σχέση με το 2024, όταν η δυσαρέσκεια βρισκόταν στο 53% και 36% αντίστοιχα.
Στάση απέναντι σε γεωπολιτικές προκλήσεις και μετανάστευση
Το Deutschland-Monitor 2025 εξέτασε επίσης τη διάθεση της γερμανικής κοινωνίας απέναντι σε επίκαιρες αλλαγές και προκλήσεις.
Μόνο το 23% αντιμετωπίζει τον κοινωνικό μετασχηματισμό ως ευκαιρία, το 52% διατηρεί αμφίθυμη στάση, ενώ το 26% τον προσεγγίζει κριτικά, βλέποντας κυρίως κινδύνους.
Η μεγαλύτερη επιφύλαξη απέναντι στις αλλαγές εντοπίζεται ξανά στις δομικά ασθενείς περιοχές της ανατολικής Γερμανίας.
Στο πεδίο της μετανάστευσης, το 51% των πολιτών δεν θεωρεί ότι οι αφίξεις ξένων υπηκόων επιδεινώνουν την κατάσταση στη χώρα.
Αντίθετα, το 28% βλέπει αρνητικές επιπτώσεις, ενώ το 59% ζητά εντατικοποίηση των προσπαθειών ενσωμάτωσης από πλευράς του κράτους.
Όσον αφορά την άμυνα και την ασφάλεια, το 44% των ερωτηθέντων αισθάνεται προσωπική απειλή από τον πόλεμο στην Ευρώπη, σε αντίθεση με ένα 22% που δεν καταγράφει καμία ανησυχία.
Υπό αυτό το πρίσμα, το 57% υποστηρίζει την ενσωμάτωση των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων σε έναν κοινό ευρωπαϊκό στρατό.
Η έρευνα διεξήχθη από ερευνητές των πανεπιστημίων Jena και Halle-Wittenberg, καθώς και από το ινστιτούτο Leibniz στο Mannheim.
Συνολικά, συμμετείχαν 4.005 άτομα στο διάστημα μεταξύ 23 Απριλίου και 30 Μαΐου 2025, ενώ μια στοχευμένη περιφερειακή δειγματοληψία σε 4.018 άτομα πραγματοποιήθηκε από τις 23 Ιουλίου έως τις 12 Σεπτεμβρίου 2025.
