Σε καθεστώς πλήρους νομικής ισχύος τέθηκε ο νέος κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος ορίζει ως καταληκτική ημερομηνία για την οριστική διακοπή των εισαγωγών φυσικού αερίου από τη Ρωσία το φθινόπωρο του 2027.
Η δημοσίευση της απόφασης στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ σηματοδοτεί την επιτάχυνση των διαδικασιών για την ενεργειακή απεξάρτηση της ηπείρου, αναδιατάσσοντας ταυτόχρονα τον γεωπολιτικό χάρτη της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Στο νέο αυτό πλαίσιο, η Ελλάδα καλείται να διαδραματίσει κομβικό ρόλο, καθώς ο Κάθετος Ενεργειακός Διάδρομος αναδεικνύεται σε βασική αρτηρία τροφοδοσίας, αξιοποιώντας κυρίως αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).
Οι νέες διατάξεις υποχρεώνουν τα κράτη-μέλη να κινηθούν με ταχείς ρυθμούς προσαρμογής, προκειμένου να διασφαλιστεί η ενεργειακή επάρκεια χωρίς να προκληθούν κλυδωνισμοί στις τιμές ή στην ασφάλεια εφοδιασμού.
Συγκεκριμένα, οι εθνικές κυβερνήσεις οφείλουν να καταρτίσουν και να υποβάλουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλυτικά εθνικά σχέδια διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας.
Η προθεσμία για την κατάθεση των σχεδίων αυτών έχει οριστεί για την 1η Μαρτίου 2026, θέτοντας ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα για την αναπροσαρμογή των ενεργειακών υποδομών και των εμπορικών συμφωνιών.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα για τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, η οποία μετατρέπεται σε πύλη εισόδου ενέργειας για την ευρύτερη περιοχή.
Η στροφή προς το LNG και η ανάπτυξη δικτύων που κινούνται στον άξονα Νότου-Βορρά, αντί του παραδοσιακού Ανατολής-Δύσης που κυριαρχούσε λόγω των ρωσικών αγωγών, προσδίδει στη χώρα βαρύνουσα σημασία για τη σταθερότητα της ΕΕ.
Αλλαγή ισορροπιών και περιορισμός της Τουρκίας
Τη στρατηγική σημασία των εξελίξεων ανέλυσε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος χαρακτήρισε την απόφαση ως καταλύτη για την αλλαγή των ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή.
Μιλώντας στην κρατική τηλεόραση, ο κ. Παπασταύρου τόνισε ότι με τον νέο κανονισμό τερματίζεται το πολιτικό και οικονομικό παράδοξο, κατά το οποίο η Ευρώπη στήριζε οικονομικά και στρατιωτικά την Ουκρανία, ενώ ταυτόχρονα χρηματοδοτούσε την πολεμική μηχανή της Ρωσίας μέσω της αγοράς φυσικού αερίου.
Η απεξάρτηση, σύμφωνα με τον υπουργό, αποτελεί πλέον μονόδρομο.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη γεωπολιτική πτυχή του Κάθετου Διαδρόμου, ο οποίος, πέρα από ενεργειακό έργο, αποτελεί εργαλείο εθνικής στρατηγικής.
Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η επιτυχία του εγχειρήματος αναβαθμίζει την Ελλάδα σε αξιόπιστο ενεργειακό κόμβο, ενώ παράλληλα περιορίζει τον ενεργειακό ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή.
Το έργο αναμένεται να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά για την οικονομία, ανοίγοντας νέους δρόμους για το εμπόριο και τις μεταφορές.
Στο πλαίσιο της επιτάχυνσης των διαδικασιών, ανακοινώθηκε ότι έχει προγραμματιστεί κρίσιμη συνάντηση των Υπουργών Ενέργειας των εμπλεκόμενων χωρών με Αμερικανούς αξιωματούχους στην Ουάσιγκτον, στις 24 Φεβρουαρίου 2026.
Προβληματισμός της αγοράς για τις τιμές και τις συμβάσεις
Παράλληλα με τις θεσμικές ανακοινώσεις, παράγοντες της αγοράς θέτουν ζητήματα πρακτικής εφαρμογής και οικονομικής βιωσιμότητας της μετάβασης.
Ο Αλέξανδρος Εξάρχου, επικεφαλής του Ομίλου AKTOR και της ATLANTIC SEE LNG TRADE, σε τοποθέτησή του επισήμανε την ανάγκη για άμεση προσαρμογή στα νέα δεδομένα, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο καθυστερήσεων.
Σύμφωνα με τον κ. Εξάρχου, εάν η ΕΕ εμμένει στην απαγόρευση του ρωσικού αερίου, θα έπρεπε ήδη να έχουν εξασφαλιστεί εγγυημένες ποσότητες μέσω μακροπρόθεσμων συμβάσεων με εναλλακτικούς προμηθευτές, όπως οι ΗΠΑ.
Η ανησυχία της αγοράς εστιάζεται στο ενδεχόμενο τα κράτη-μέλη να βρεθούν σε μειονεκτική διαπραγματευτική θέση εάν μεταθέσουν τις αποφάσεις για το 2028.
Όπως τονίστηκε, απαιτείται συνέπεια μεταξύ των διακηρύξεων και των πράξεων, καθώς και ουσιαστική ευρωπαϊκή στήριξη και επιδότηση των υποδομών του κάθετου άξονα, ώστε το κόστος προμήθειας του αμερικανικού LNG να παραμείνει ανταγωνιστικό για τους Ευρωπαίους καταναλωτές και τη βιομηχανία.
