Γερμανία – Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση σχεδιάζει την αυστηροποίηση του νόμου Informationsfreiheitsgesetz, περιορίζοντας δραστικά το δικαίωμα των πολιτών για ελεύθερη πρόσβαση σε κρατικά έγγραφα και διοικητικές αποφάσεις. Η εξέλιξη αυτή, που απαιτεί πλέον την απόδειξη «έννομου συμφέροντος» από τον αιτούντα, προκαλεί θύελλα αντιδράσεων από δημοσιογράφους και οργανώσεις, οι οποίοι προειδοποιούν για ένα καίριο πλήγμα στη δημοκρατική διαφάνεια του κράτους.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Καταργείται η ελεύθερη πρόσβαση σε αρχεία που ίσχυε από το 2006.
- Επιβολή του αυστηρού κριτηρίου «έννομου συμφέροντος» για τα αιτήματα.
- Σφοδρές αντιδράσεις από δημοσιογραφικές ενώσεις και συλλογικότητες.
Η ανατροπή στο κριτήριο πρόσβασης
Από την καθιέρωσή του το 2006, το Informationsfreiheitsgesetz επιτρέπει σε κάθε ενδιαφερόμενο να ζητήσει αντίγραφα από τις αποφάσεις και τα έγγραφα των γερμανικών αρχών. Ο συγκεκριμένος νόμος βασίζεται στην κεντρική αρχή ότι η κρατική δράση πρέπει να είναι ελέγξιμη και κατανοητή από το ευρύ κοινό, χωρίς να απαιτείται κάποια ειδική και εξειδικευμένη αιτιολόγηση από την πλευρά του αιτούντος.
Σύμφωνα με τα νέα κυβερνητικά σχέδια, αυτό το προνομιακό καθεστώς διαφάνειας αναμένεται να ανατραπεί πλήρως. Στο άμεσο μέλλον, οι πολίτες θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι διαθέτουν ένα σαφές «δικαιολογημένο ενδιαφέρον» για να λάβουν τις αιτούμενες πληροφορίες. Ο ασαφής νομικός ορισμός αυτού του νέου κριτηρίου εγείρει φόβους ότι οι δημόσιες υπηρεσίες θα απορρίπτουν μαζικά τα αιτήματα, ενώ εξετάζεται παράλληλα και ο περαιτέρω περιορισμός των δικαιούχων.
Αντιδράσεις και προστασία δεδομένων
Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση δεν πλήττει αποκλειστικά τον απλό πολίτη, αλλά δημιουργεί σοβαρά εμπόδια στο ερευνητικό έργο των δημοσιογράφων, των επιστημόνων και των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Διαφόρων ειδών φορείς και πρωτοβουλίες πολιτών χρησιμοποιούν σε καθημερινή βάση τον νόμο για να ρίξουν φως στις πολύπλοκες διοικητικές διαδικασίες.
Ως βασικό επιχείρημα για την αλλαγή, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επικαλείται την προστασία των υπαλλήλων στις δημόσιες υπηρεσίες. Ωστόσο, πρωτοβουλίες και ενώσεις όπως το FragDenStaat, το Netzpolitik.org και ο Deutscher Journalistenverband αντικρούουν δυναμικά τον ισχυρισμό. Οι επικριτές επισημαίνουν ότι τα προσωπικά δεδομένα των εργαζομένων ήδη διαγράφονται και αποκρύπτονται στα έγγραφα που δίνονται στη δημοσιότητα βάσει της αυστηρής ισχύουσας νομοθεσίας.
Ο κίνδυνος για τη δημοκρατική λογοδοσία
Η δυνατότητα ελεύθερης και ανεμπόδιστης πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα θεωρείται ακρογωνιαίος λίθος της κρατικής ελέγχου σε όλες τις σύγχρονες δυτικές δημοκρατίες. Η σχεδιαζόμενη οπισθοδρόμηση της Γερμανίας σε αυτόν τον κρίσιμο τομέα έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα διεθνή πρότυπα που κατοχυρώνουν την ανοιχτή διακυβέρνηση.
Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες ο αντίστοιχος νόμος, το ιστορικό Freedom of Information Act, λειτουργεί με επιτυχία ήδη από το 1966. Το αμερικανικό μοντέλο αποτέλεσε το βασικό πρότυπο για τη νομοθέτηση της διαφάνειας σε πολλά κράτη παγκοσμίως, ένα κεκτημένο το οποίο πλέον τίθεται υπό σοβαρή αμφισβήτηση στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης.
