Μια έντονη πολιτισμική και κοινωνική αντιπαράθεση βρίσκεται σε εξέλιξη τον τελευταίο καιρό στη Γερμανία, με επίκεντρο ένα από τα πλέον δημοφιλή χειμερινά ροφήματα. Η παραδοσιακή ζεστή σοκολάτα με ρούμι και σαντιγί, η οποία σερβίρεται κατά κόρον στις χριστουγεννιάτικες αγορές και στα χιονοδρομικά κέντρα, έχει μετατραπεί σε αντικείμενο ιστορικής και φυλετικής διαμάχης.
Αιτία αποτελεί η ονομασία του ποτού, η οποία παραπέμπει ευθέως στον Patrice Lumumba, πυροδοτώντας έναν ευρύτερο δημόσιο διάλογο για την αποικιακή κληρονομιά της Ευρώπης και τον τρόπο με τον οποίο αυτή αποτυπώνεται στην καθημερινή γλώσσα.
Η παρουσία του συγκεκριμένου αλκοολούχου κοκτέιλ δεν περιορίζεται μόνο στη γερμανική επικράτεια, καθώς αποτελεί σταθερή επιλογή στους καταλόγους καταστημάτων εστίασης στην Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960.
Ειδικά στη βόρεια Γερμανία, η κατανάλωσή του θεωρείται μια απόλυτα καθιερωμένη χειμερινή συνήθεια, η οποία είναι πρακτικά εφάμιλλη του ζεστού κρασιού και άρρηκτα συνδεδεμένη με τις οικογενειακές εξόδους των πολιτών.
Ιστορικές καταγραφές εντοπίζουν παράλληλα τις ρίζες του εν λόγω ποτού και σε παραθαλάσσια μπαρ στην Ισπανία, όπου ωστόσο η τοπική εκδοχή του σερβίρεται συνήθως παγωμένη.
Το ιστορικό υπόβαθρο και οι θεωρίες ονοματοδοσίας
Ο Patrice Lumumba υπήρξε ιστορικά ο πρώτος πρωθυπουργός της ανεξάρτητης πλέον Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό και αναδείχθηκε ραγδαία σε κορυφαίο, εμβληματικό σύμβολο του αντιαποικιακού αγώνα σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο, προτού δολοφονηθεί άγρια το 1961 εν μέσω των σφοδρών γεωπολιτικών εντάσεων του Ψυχρού Πολέμου.
Η αδιανόητη σύνδεση του ονόματος ενός δολοφονημένου πολιτικού ηγέτη με ένα δημοφιλές ρόφημα σοκολάτας εγείρει σοβαρά και εύλογα ερωτήματα στους ακαδημαϊκούς κύκλους και τους ιστορικούς ερευνητές.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στη Δυτική Γερμανία εκείνης της ταραγμένης περιόδου, η συγκεκριμένη πολιτική φιγούρα παρουσιαζόταν συχνά από τον συντηρητικό Τύπο και την προπαγάνδα της εποχής ως μια άμεση απειλή για τα στρατηγικά και οικονομικά δυτικά συμφέροντα στην Αφρική.
Σύμφωνα με τις εκτενείς αναλύσεις των ειδικών, η ακριβής προέλευση της αμφιλεγόμενης ονομασίας παραμένει μέχρι και σήμερα ασαφής, με πολλές και διαφορετικές θεωρίες να εξετάζονται στο δημόσιο διάλογο.
Ορισμένοι μελετητές εκτιμούν ότι ενδέχεται να ξεκίνησε ως ένα εξαιρετικά μακάβριο λογοπαίγνιο που συνέδεε κυνικά τη δόση του σκληρού αλκοόλ με τη βίαιη δολοφονία του Κονγκολέζου ηγέτη.
Μια εντελώς διαφορετική ιστορική προσέγγιση υποστηρίζει ότι η ονομασία ίσως προέκυψε αρχικά ως μια αυθόρμητη πράξη πολιτικής αλληλεγγύης από ριζοσπαστικούς αριστερούς κύκλους της εποχής.
Ωστόσο, η επικρατέστερη, ευρέως αποδεκτή και πλέον προβληματική ανάγνωση εστιάζει στην καθαρά ρατσιστική συσχέτιση ενός μαύρου πολιτικού άνδρα με το σκούρο καφέ χρώμα του συγκεκριμένου ροφήματος σοκολάτας, σε μια Ευρώπη που πάσχιζε να διαχειριστεί την αποικιοκρατική της κληρονομιά.
Η ψηφιακή αντιπαράθεση και οι θεσμικές παρεμβάσεις
Η σύγχρονη κοινωνική οπτική πάνω στο κρίσιμο αυτό ζήτημα έχει αλλάξει δραστικά τα τελευταία χρόνια, καθώς ο Patrice Lumumba αναγνωρίζεται πλέον διεθνώς και αδιαμφισβήτητα ως μια ιστορική μορφή της παγκόσμιας αποαποικιοποίησης και της παναφρικανικής ενότητας.
Η συνεχιζόμενη χρήση του ονόματός του σε ανέμελα εορταστικά ροφήματα έχει προκαλέσει έντονη δυσφορία, θλίψη και αγανάκτηση σε μέλη της αφρογερμανικής κοινότητας.
Το γεγονός αυτό πυροδότησε μια ευρεία, ανοιχτή συζήτηση για τα όρια της πολιτικής ορθότητας, τον σεβασμό στην ιστορική μνήμη και την επιτακτική ανάγκη εξάλειψης παλαιών ρατσιστικών στερεοτύπων που επιβιώνουν. Σε αρκετές περιπτώσεις, η σφοδρή αυτή διαφωνία μεταφέρθηκε γρήγορα στον ψηφιακό χώρο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, λαμβάνοντας ανεξέλεγκτες διαστάσεις έντονης κοινωνικής πόλωσης.
Μπροστά σε αυτές τις κλιμακούμενες αντιδράσεις και την πίεση της κοινής γνώμης, ορισμένες τοπικές και δημοτικές αρχές έχουν αρχίσει σταδιακά να αναθεωρούν τη στάση τους απέναντι στο φαινόμενο.
Σε πρακτικό επίπεδο, προτείνουν και ενθαρρύνουν την οριστική αφαίρεση του επίμαχου ονόματος από τους τιμοκαταλόγους των καταστημάτων και την άμεση αντικατάστασή του με καθαρά περιγραφικούς, ουδέτερους όρους, όπως απλώς ζεστή σοκολάτα με ρούμι.
Από την άλλη πλευρά, μια σημαντική μερίδα του καταναλωτικού κοινού αντιδρά έντονα σε αυτές τις κατευθυντήριες αλλαγές, κάνοντας λόγο για ακραία φαινόμενα κουλτούρας ακύρωσης και υπερβολικής κοινωνικής ευαισθησίας, τονίζοντας κατηγορηματικά ότι το ρόφημα έχει καθιερωθεί βαθιά στη συλλογική μνήμη χωρίς καμία απολύτως ρατσιστική πρόθεση από τους καταναλωτές.
Οι τοποθετήσεις των πρωταγωνιστών της δημόσιας συζήτησης
Η δημόσια διαμάχη γύρω από το ρόφημα έλαβε επίσημες πολιτικές διαστάσεις το 2023, όταν η Annalena Schmidt, πρώην πολιτικό στέλεχος του κόμματος των Πρασίνων, επισήμανε ανοιχτά τη φυλετική αναισθησία του συγκεκριμένου όρου.
Μέσα από τις δημόσιες τοποθετήσεις της, ξεκαθάρισε απόλυτα ότι πρωταρχική της πρόθεση δεν ήταν σε καμία περίπτωση η προσωπική στοχοποίηση ή ο στιγματισμός των απλών καταναλωτών που χρησιμοποιούν την ονομασία από μακροχρόνια συνήθεια.
Αντιθέτως, ο βασικός της στόχος επικεντρώθηκε στην ανάδειξη της τεράστιας ιστορικής βαρύτητας του συγκεκριμένου προσώπου, εξηγώντας αναλυτικά τους λόγους για τους οποίους η επιπόλαιη χρήση του ονόματος οφείλει να θεωρείται βαθύτατα προσβλητική.
Στον αντίποδα αυτής της λογικής, οι επαγγελματίες της εστίασης και οι ιδιοκτήτες των υπαίθριων πάγκων υπερασπίζονται σθεναρά τη διατήρηση του ονόματος, περιγράφοντάς το ως μια απολύτως ακίνδυνη, λαϊκή παράδοση που μετρά δεκαετίες και αποτελεί πλέον αναπόσπαστο, δομικό κομμάτι της εορταστικής εμπειρίας των πολιτών.
Σημαντικές είναι παράλληλα και οι τοποθετήσεις από εκπροσώπους της ίδιας της κοινότητας του Κονγκό που διαβιούν μόνιμα στη Γερμανία, οι οποίοι εκφράζουν διαφορετικές και συχνά αντικρουόμενες προσεγγίσεις επί του επίμαχου θέματος.
Η Justice Memba, η οποία γεννήθηκε στην αφρικανική χώρα αλλά μεγάλωσε εξ ολοκλήρου στη γερμανική επικράτεια, μετέφερε τον απόλυτο αποτροπιασμό της όταν αντίκρισε την ύπαρξη του συγκεκριμένου ποτού στις υπαίθριες αγορές.
Στην επιχειρηματολογία της αναρωτήθηκε εμφατικά και με έντονο προβληματισμό πώς θα αντιδρούσε σύσσωμη η γερμανική κοινωνία αν ένα αντίστοιχο ρόφημα έφερε το όνομα κάποιου ιστορικού δικτάτορα.
Αντιθέτως, ο Simon Butu Ngimbi προσεγγίζει το ακανθώδες ζήτημα μέσα από ένα καθαρά εκπαιδευτικό και ενημερωτικό πρίσμα.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος χαρακτηριστικά, η ίδια η προκλητική ονομασία του χειμερινού κοκτέιλ μπορεί να λειτουργήσει ως η ιδανική αφορμή προκειμένου το ευρύ κοινό να αναρωτηθεί, να αναζητήσει ακριβείς ιστορικές πληροφορίες και τελικά να διδαχθεί την πραγματική ιστορία και το έργο του Κονγκολέζου ηγέτη.
