Οριστικό τέλος στη λειτουργία ενός πολυσύχναστου τουριστικού καταλύματος έβαλε η δημοτική αρχή σε ένα μικρό χωριό στην ευρύτερη περιοχή του Kloten, πυροδοτώντας μια ευρύτερη συζήτηση για τους κανόνες που διέπουν τις βραχυχρόνιες μισθώσεις στην ελβετική επικράτεια.
Η απόφαση ελήφθη έπειτα από σωρεία επίσημων καταγγελιών που κατατέθηκαν από τους μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι βίωναν μια καθημερινή υποβάθμιση της ποιότητας ζωής τους εξαιτίας της ανεξέλεγκτης τουριστικής κίνησης.
Το συγκεκριμένο διαμέρισμα, το οποίο βρισκόταν εντός ενός συγκροτήματος πολλαπλών κατοικιών, είχε μετατραπεί σε κέντρο διερχομένων, συγκεντρώνοντας ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό οχημάτων, ιδιωτικών λεωφορείων και μικρών βαν μεταφοράς επιβατών.
Το πρόβλημα οξύνθηκε ιδιαίτερα λόγω των μεταμεσονύκτιων αφίξεων των επισκεπτών, οι οποίοι καταφθάνουν σε ακανόνιστες ώρες, αδιαφορώντας πλήρως για τις ώρες κοινής ησυχίας και τις ανάγκες ανάπαυσης της τοπικής κοινότητας.
Το φαινόμενο αυτό ανέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τις τεράστιες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι παραδοσιακές οικιστικές ζώνες όταν εισβάλλει ανεξέλεγκτα η εμπορική τουριστική εκμετάλλευση, προκαλώντας τριγμούς στην κοινωνική συνοχή των τοπικών κοινωνιών.
Ήδη από το προηγούμενο ημερολογιακό έτος, οι αγανακτισμένοι γείτονες είχαν κινητοποιήσει τον κρατικό μηχανισμό, ενημερώνοντας εγγράφως τις αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου για τη συνεχιζόμενη οχλαγωγία και την κυκλοφοριακή συμφόρηση που προκαλούσε η συγκεκριμένη επαγγελματική δραστηριότητα.
Η πίεση των πολιτών απέδωσε τελικά καρπούς, αναγκάζοντας το αρμόδιο δημοτικό συμβούλιο (Stadtrat) να εξετάσει ενδελεχώς τον φάκελο της υπόθεσης και να λάβει δραστικά μέτρα.
Αξιολογώντας τα δεδομένα, το συμβούλιο προχώρησε στην έκδοση επίσημης απαγόρευσης σχετικά με την αλλαγή χρήσης του εν λόγω ακινήτου, βάζοντας νομικό φρένο στην εκμετάλλευσή του ως κατάλυμα βραχυχρόνιας μίσθωσης.
Η εφαρμογή αυτής της αυστηρής απαγόρευσης τέθηκε σε πλήρη ισχύ στα τέλη του περασμένου Ιανουαρίου, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα μηδενικής ανοχής απέναντι σε παρόμοιες πρακτικές που διαταράσσουν την οικιστική γαλήνη.
Παράλληλα, η υπόθεση αυτή λειτούργησε ως καταλύτης για την έναρξη ενός ευρύτερου ελέγχου όσον αφορά τη νομιμότητα αντίστοιχων επιχειρηματικών πρωτοβουλιών στην περιοχή, αναδεικνύοντας τα νομικά κενά που επιχειρούν να εκμεταλλευτούν ορισμένοι ιδιοκτήτες ακινήτων.
Το νομικό πλαίσιο και η παρέμβαση των αρμόδιων πολεοδομικών αρχών
Η τεκμηρίωση της απαγορευτικής απόφασης βασίστηκε αυστηρά στους ισχύοντες πολεοδομικούς κανονισμούς.
Ο υπεύθυνος του αρμόδιου τμήματος χωροταξίας και περιβάλλοντος διαβίωσης του δήμου, Andreas Stoll, ξεκαθάρισε το τοπίο αναλύοντας τις νομικές διαστάσεις της υπόθεσης. Βάσει των επίσημων διατάξεων, το συγκεκριμένο ακίνητο βρίσκεται γεωγραφικά τοποθετημένο εντός ζώνης που χαρακτηρίζεται νομικά ως αγροτική (Landwirtschaftszone).
Σε αυτές τις αυστηρά οριοθετημένες περιοχές, η εμπορική εκμετάλλευση ακινήτων μέσω πλατφορμών τουριστικής μίσθωσης θεωρείται απολύτως ασύμβατη με τον χαρακτήρα της ζώνης και, κατά συνέπεια, χαρακτηρίζεται παράνομη από την ισχύουσα νομοθεσία περί δόμησης και χρήσης γης.
Η πολεοδομική αυτή προσέγγιση παρέχει ένα ισχυρό νομικό οπλοστάσιο στις τοπικές αρχές προκειμένου να προστατεύσουν τις αγροτικές και αμιγώς οικιστικές περιοχές από την επιθετική τουριστική επέκταση, η οποία συχνά αλλοιώνει τη φυσιογνωμία των μικρών χωριών.
Παρά την κατηγορηματική απόφαση του δημοτικού συμβουλίου και την επιβολή της απαγόρευσης, η πραγματική κατάσταση στο επίμαχο κτίριο φαίνεται να παραμένει περίπλοκη.
Οι μόνιμοι κάτοικοι της περιοχής αναφέρουν ότι, αν και η σχετική αγγελία διαγράφηκε επιτυχώς από τη γνωστή διαδικτυακή πλατφόρμα ενοικίασης, η κινητικότητα στο ακίνητο δεν έχει εκλείψει πλήρως.
Συνεχίζουν να παρατηρούν νέους ενοίκους να καταφθάνουν στον χώρο σε τακτά χρονικά διαστήματα, γεγονός που εγείρει σοβαρές υποψίες για συνέχιση της ενοικίασης με πλάγιους τρόπους.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, η πελατεία έχει πλέον αλλάξει προφίλ και απαρτίζεται κυρίως από επαγγελματίες οδηγούς και υπαλλήλους που συνδέονται άμεσα με τον φορέα εκμετάλλευσης του ακινήτου.
Αυτή η εξέλιξη υποδεικνύει ότι το διαμέρισμα ενδέχεται να χρησιμοποιείται πλέον ως χώρος προσωρινής στέγασης για προσωπικό, παρακάμπτοντας έτσι τον αρχικό σκοπό της απαγόρευσης και διατηρώντας σε κάποιο βαθμό την όχληση για τους γείτονες, οι οποίοι ζητούν πλέον ακόμη πιο αυστηρούς ελέγχους για την οριστική συμμόρφωση.
Η εθνική στρατηγική και τα μέτρα περιορισμού στα ελβετικά καντόνια
Το περιστατικό στο μικρό χωριό του Kloten δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά αντανακλά ένα πολύ ευρύτερο πρόβλημα που ταλανίζει ολόκληρη την ελβετική επικράτεια.
Σε πολλές περιφέρειες της χώρας εντείνεται διαρκώς η κριτική απέναντι στις μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες κράτησης, οι οποίες κατηγορούνται ευθέως ότι αφαιρούν πολύτιμα ακίνητα από την παραδοσιακή αγορά μακροχρόνιας ενοικίασης.
Το αποτέλεσμα αυτής της τεχνητής έλλειψης είναι η δραματική συρρίκνωση των διαθέσιμων κατοικιών για τους μόνιμους κατοίκους και η ταυτόχρονη, ανεξέλεγκτη εκτόξευση των τιμών των ενοικίων.
Αντιμέτωποι με αυτή τη στεγαστική κρίση, πολλοί δήμοι και καντόνια έχουν αναλάβει δυναμικές πρωτοβουλίες για να θέσουν υπό αυστηρό κανονιστικό έλεγχο την προσφορά τουριστικών καταλυμάτων.
Η πόλη της Γενεύης υπήρξε πρωτοπόρος σε αυτόν τον τομέα, εφαρμόζοντας ήδη από το 2018 ένα αυστηρό πακέτο μέτρων, δείχνοντας τον δρόμο και σε άλλες τοπικές αυτοδιοικήσεις να ακολουθήσουν παρόμοιες στρατηγικές ανάσχεσης του φαινομένου.
Η προσέγγιση για τη ρύθμιση της αγοράς ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, προσαρμοσμένη στις εκάστοτε τοπικές ανάγκες. Ένα από τα πιο διαδεδομένα μέτρα είναι η επιβολή αυστηρού χρονικού ορίου στη βραχυχρόνια μίσθωση.
Για παράδειγμα, στη Γενεύη, τη Λουκέρνη, καθώς και σε αρκετούς δήμους γύρω από την τουριστική περιοχή του Interlaken, οι ιδιοκτήτες επιτρέπεται να νοικιάζουν τα διαμερίσματά τους αποκλειστικά για τουριστικούς σκοπούς το πολύ για ενενήντα ημέρες ετησίως.
Άλλες δημοτικές αρχές υιοθετούν διαφορετικά εργαλεία, όπως την υποχρεωτική έκδοση ειδικών αδειών λειτουργίας, τον καθορισμό ελάχιστου αριθμού διανυκτερεύσεων ανά κράτηση και την επιβολή αυστηρών προδιαγραφών εγγραφής σε ειδικά μητρώα.
Υπάρχουν μάλιστα και περιπτώσεις εξαιρετικά σκληρών μέτρων, όπως συμβαίνει στον δήμο Dättlikon του καντονιού της Ζυρίχης, όπου έχει επιβληθεί καθολική απαγόρευση τέτοιων δραστηριοτήτων εντός των καθορισμένων οικιστικών ζωνών.
Παράλληλα, σχεδόν παντού εφαρμόζεται η είσπραξη τουριστικού φόρου, ενώ επιβάλλεται στους εκμισθωτές η νομική υποχρέωση να ενημερώνουν λεπτομερώς τους επισκέπτες για τους αυστηρούς κανόνες συμπεριφοράς και ησυχίας που ισχύουν στις γειτονιές.
Οι πολιτικές αντιδράσεις και οι συζητήσεις για ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο
Παρά την πληθώρα των τοπικών πρωτοβουλιών, η χώρα στερείται μέχρι στιγμής μιας ενιαίας, κεντρικής νομοθετικής ρύθμισης που θα εφαρμόζεται ομοιόμορφα σε όλα τα καντόνια.
Οι προσπάθειες που έχουν γίνει σε επίπεδο ομοσπονδιακού κοινοβουλίου για τη θέσπιση ενός εθνικού πλαισίου δεν έχουν καρποφορήσει, προσκρούοντας σε πολιτικές διαφωνίες και στις ιδιαιτερότητες του ελβετικού αποκεντρωμένου συστήματος. Ωστόσο, η συζήτηση παραμένει ενεργή και οι πιέσεις αυξάνονται.
Στο πλαίσιο των δηλώσεών τους για το φλέγον ζήτημα, πολιτικοί εκπρόσωποι σε εθνικό και τοπικό επίπεδο τοποθετήθηκαν σχετικά με την ανάγκη λήψης μέτρων.
Ο ομοσπονδιακός βουλευτής του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, David Roth, σημείωσε ότι η δράση σε δημοτικό επίπεδο αποδεικνύεται επί του παρόντος πολύ πιο αποτελεσματική, ωστόσο εξέφρασε την εκτίμηση ότι σταδιακά ωριμάζουν οι συνθήκες προκειμένου να εξασφαλιστεί η απαραίτητη πλειοψηφία για μια συνολική ρύθμιση σε εθνική κλίμακα, η οποία θα δώσει οριστική λύση στο στεγαστικό πρόβλημα.
Επιστρέφοντας στην περιοχή του Kloten, η απουσία συγκεκριμένων ρυθμίσεων μέχρι σήμερα έχει ανοίξει τον δρόμο για πολιτικές πρωτοβουλίες.
Εκπρόσωποι του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος αναδεικνύουν το φαινόμενο των τουριστικών μισθώσεων ως βασικό υπαίτιο για την εκρηκτική άνοδο των ενοικίων και την ανησυχητική έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών στην περιοχή τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο δημοτικός σύμβουλος Max Töpfer ανέλαβε δράση, καταθέτοντας επίσημη πρόταση προς το δημοτικό συμβούλιο.
Μέσω της παρέμβασής του, ζητά την άμεση και πλήρη καταγραφή όλων των επιχειρηματικών διαμερισμάτων και των ακινήτων που διατίθενται για βραχυχρόνια ενοικίαση στα όρια του δήμου.
Επιπλέον, καλεί τη δημοτική αρχή να τοποθετηθεί επίσημα και ξεκάθαρα σχετικά με το ενδεχόμενο να υιοθετηθεί και στο Kloten ο περιορισμός των ενενήντα ημερών ενοικίασης ανά έτος.
Η συγκεκριμένη πολιτική πρωτοβουλία τυγχάνει ευρείας διακομματικής στήριξης, καθώς συντάσσονται ανοιχτά μαζί της και εκπρόσωποι από τα κόμματα EVP, GLP, καθώς και οι Πράσινοι, διαμορφώνοντας ένα ισχυρό μέτωπο πίεσης για την αλλαγή του τοπικού ρυθμιστικού πλαισίου.
