Γερμανία – Ασυνήθιστη κινητικότητα καταγράφεται το τελευταίο διάστημα στην αγορά παλαιών βιβλίων, καθώς μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας αγοράζουν μαζικά απούλητα αντίτυπα για να τροφοδοτήσουν τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί σαρώνουν ψηφιακά τα έντυπα, τα οποία στη συνέχεια καταστρέφονται, αποφέροντας απροσδόκητα υψηλά κέρδη στους εμπόρους, αλλά εγείροντας παράλληλα νέα ερωτήματα για τη διαχείριση των πνευματικών δικαιωμάτων.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Εξαψήφια κέρδη καταγράφουν ορισμένοι βιβλιοπώλες στη Γερμανία από τις μαζικές αμερικανικές παραγγελίες.
- Η εταιρεία Anthropic φέρεται να κρύβεται πίσω από το αποκαλούμενο Project Panama.
- Παλαιότερη διαμάχη για πνευματικά δικαιώματα κόστισε στην εταιρεία 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια.
Μαζικές παραγγελίες και εξαψήφια κέρδη
Το φαινόμενο έχει γίνει ιδιαίτερα αισθητό στους εμπόρους παλαιών και σπάνιων βιβλίων ανά τη χώρα. Ο Martin Helmut, ιδιοκτήτης παλαιοβιβλιοπωλείου στο Rosenheim, ανέφερε στο γερμανικό δίκτυο ARD πως δέχτηκε ξαφνικά δεκάδες παραγγελίες για κάθε είδους βιβλία – από οδηγούς μαγειρικής μέχρι παραμύθια – προερχόμενες αποκλειστικά από την αμερικανική εταιρεία Zoom Books. Η ζήτηση αφορά κυρίως τίτλους που παρέμεναν στα ράφια για χρόνια χωρίς αγοραστικό ενδιαφέρον.
Την τάση αυτή επιβεβαιώνει και ο Markus Brandis, επικεφαλής της ένωσης γερμανών παλαιοβιβλιοπωλών (Verband deutscher Antiquare). Σύμφωνα με τα στοιχεία του κλάδου, ορισμένοι έμποροι έχουν καταγράψει κέρδη που αγγίζουν εξαψήφια νούμερα μέσα σε διάστημα λίγων μηνών. Αυτή η ξαφνική εισροή κεφαλαίων δίνει οικονομική ανάσα σε πολλές επιχειρήσεις, ωστόσο η τελική κατάληξη των βιβλίων προκαλεί προβληματισμό.
Η μέθοδος της καταστροφικής σάρωσης
Πίσω από αυτή τη μαζική αγορά φέρονται να βρίσκονται μεγάλες εταιρείες ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης. Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ της Washington Post, η εταιρεία Anthropic, με έδρα το Σαν Φρανσίσκο, τρέχει το Project Panama, το οποίο στοχεύει στην ταχύτατη ψηφιοποίηση τεράστιου όγκου εντύπων. Η διαδικασία απαιτεί την αποκοπή της ράχης του βιβλίου, ώστε οι σελίδες να περάσουν από σαρωτές υψηλής ταχύτητας, μια πρακτική που είναι γνωστή ως «καταστροφική σάρωση», με τα υπολείμματα να καταλήγουν στα απορρίμματα.
Ο καθηγητής Sebastian Schelter από το Technische Universität Berlin εξηγεί πως τα γλωσσικά μοντέλα, όπως το ChatGPT ή το Claude, απαιτούν διαρκώς νέα δεδομένα για να βελτιώσουν την απόδοσή τους. Καθώς το διαθέσιμο υλικό στο δημόσιο διαδίκτυο έχει πλέον σχεδόν εξαντληθεί, οι εταιρείες στρέφονται αναγκαστικά σε πηγές εκτός διαδικτύου, αναζητώντας αχαρτογράφητο κειμενικό πλούτο στην παλαιά λογοτεχνία και στις έντυπες εκδόσεις.
Νομικό πλαίσιο και πνευματικά δικαιώματα
Η πρακτική αυτή δεν είναι απαλλαγμένη από νομικές προκλήσεις. Πριν από δύο χρόνια, η Anthropic αντιμετώπισε αγωγές για χρήση εκατοντάδων χιλιάδων βιβλίων από τις λεγόμενες σκιώδεις βιβλιοθήκες. Η υπόθεση έκλεισε εξωδικαστικά με την εταιρεία να καταβάλλει το ποσό του 1,5 δισεκατομμυρίου δολαρίων. Ωστόσο, με βάση την τρέχουσα νομολογία των ΗΠΑ, η εκπαίδευση συστημάτων AI με βιβλία που έχουν αγοραστεί νόμιμα εμπίπτει στην αρχή της «δίκαιης χρήσης» (Fair Use).
Σε σχετική επικοινωνία με το γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων, η Anthropic διευκρίνισε ότι το μοντέλο της, Claude, εκπαιδεύεται σε ένα μείγμα δημόσιων, εμπορικά αποκτηθέντων και ιδιοπαραγόμενων δεδομένων. Παράλληλα, η εταιρεία τόνισε πως η αγορά βιβλίων αποτελεί κοινή πρακτική σε ολόκληρο τον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης, διαψεύδοντας ωστόσο κατηγορηματικά ότι καταστρέφει σπάνια ή αυθεντικά συλλεκτικά αντίτυπα.
