Ελβετία – Η σύνταξη στα 65 θα μπορούσε να πάψει να αποτελεί ενιαίο σημείο αναφοράς για όλους τους ασφαλισμένους, εάν προχωρήσει μια πρόταση που συνδέει την ηλικία αποχώρησης με τα χρόνια καταβολής εισφορών.
Το μοντέλο που προωθεί ο εργοδοτικός φορέας Centre Patronal προβλέπει 44 έτη εισφορών στην AHV, με πιθανή συνταξιοδότηση στα 62 ή ακόμη και στα 68, ανάλογα με την επαγγελματική διαδρομή. Καμία τέτοια αλλαγή δεν έχει εγκριθεί.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Η πρόταση βασίζεται σε 44 χρόνια ασφαλιστικών εισφορών αντί για ένα κοινό ηλικιακό όριο.
- Η πρόωρη αποχώρηση μπορεί να μειώσει τις παροχές του δεύτερου συνταξιοδοτικού πυλώνα.
- Υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες για τα φοιτητικά χρόνια, τη μερική απασχόληση και τους χαμηλόμισθους.
- Οι αρχές δεν διαθέτουν πλήρη στοιχεία για τις επαγγελματικές διαδρομές προηγούμενων δεκαετιών.
Γιατί συζητείται η αποχώρηση στα 62 ή στα 68
Η βασική ιδέα είναι ότι δεν ξεκινούν όλοι να καταβάλλουν εισφορές στην ίδια ηλικία. Ένας εργαζόμενος που ακολουθεί επαγγελματική μαθητεία μπορεί να ασφαλίζεται ήδη από τα 18, ενώ κάποιος που ολοκληρώνει πανεπιστημιακές σπουδές συχνά εισέρχεται σε πλήρη επαγγελματική δραστηριότητα από τα 25 ή αργότερα. Με το σημερινό ηλικιακό σημείο αναφοράς των 65 ετών, οι δύο διαδρομές δεν συνεπάγονται τον ίδιο αριθμό ετών εισφορών.
Η πρόταση του Centre Patronal επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτή τη διαφορά με κριτήριο τα 44 έτη ασφάλισης. Έτσι, η ηλικία πρόσβασης στη σύνταξη θα μπορούσε να εξαρτάται περισσότερο από το πότε ξεκίνησε κάποιος την επαγγελματική του ζωή. Το μοντέλο συγκεντρώνει ενδιαφέρον εκτός των κομμάτων της Αριστεράς, ενώ δημοσκόπηση για λογαριασμό του Centre Patronal δείχνει ότι βρίσκει απήχηση και σε τμήμα της κοινής γνώμης.
Το οικονομικό πρόβλημα του δεύτερου πυλώνα
Στην Ελβετία, η κρατική ασφάλιση γήρατος AHV αποτελεί τον πρώτο συνταξιοδοτικό πυλώνα, αλλά πολλοί εργαζόμενοι συμπληρώνουν τη σύνταξή τους μέσω επαγγελματικού ταμείου, του δεύτερου πυλώνα. Αν ένας ασφαλισμένος συνταξιοδοτηθεί στα 62 αντί στα 65, μπορεί να αποκτήσει δικαίωμα στην προβλεπόμενη παροχή AHV βάσει του νέου μοντέλου, αλλά θα έχει καταβάλει εισφορές στο επαγγελματικό ταμείο για τρία λιγότερα χρόνια.
Αυτό σημαίνει μικρότερο συσσωρευμένο κεφάλαιο και ενδεχομένως χαμηλότερη παροχή από τον δεύτερο πυλώνα. Γι’ αυτό το Centre Patronal εισηγείται ελαφρώς υψηλότερες εισφορές στην επαγγελματική ασφάλιση κατά τα χρόνια εργασίας. Επομένως, η αλλαγή στην AHV δεν μπορεί να αξιολογηθεί χωριστά από το υπόλοιπο συνταξιοδοτικό σύστημα.
Οι παγίδες για φοιτητές και εργαζομένους μερικής απασχόλησης
Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι ποια χρονιά θεωρείται πραγματικά έτος εργασίας. Φοιτητές μπορούν να καλύπτουν τις ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις με την ελάχιστη εισφορά των 530 ελβετικών φράγκων ή μέσω εισφορών από παράλληλη απασχόληση. Εάν τέτοια χρόνια προσμετρώνται ισότιμα με χρόνια πλήρους εργασίας, θα μπορούσε να δημιουργηθεί κίνητρο για πρόωρη συνταξιοδότηση χωρίς αντίστοιχες εισφορές.
Το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (SVP) προτείνει να αναγνωρίζεται ένα έτος μόνο όταν καταβάλλεται ένα ελάχιστο ύψος εισφορών, υπολογισμένο με βάση ετήσιο εισόδημα τουλάχιστον 36.288 φράγκων, με σημείο αναφοράς το 2025. Μια τέτοια προϋπόθεση, ωστόσο, θα έθετε σε μειονεκτική θέση όσους εργάζονται λίγες ώρες ή αμείβονται χαμηλά.
Ανάλογη δυσκολία υπάρχει στη μερική απασχόληση. Η εργασία στο 80% δεν ταυτίζεται σε ώρες με την πλήρη εργασία, ακόμη κι αν διαρκεί τον ίδιο αριθμό ημερολογιακών ετών. Επιπλέον, θα πρέπει να αποσαφηνιστεί πώς αντιμετωπίζονται οι αυτοαπασχολούμενοι. Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SP) και οι Πράσινοι αντιτίθενται στο μοντέλο, επισημαίνοντας ότι οι πολυετείς σπουδές δεν οδηγούν αναγκαστικά σε καλύτερο μισθό ή ευνοϊκότερες συνθήκες εργασίας.
Ποιος κρίνει πόσο δύσκολο είναι ένα επάγγελμα
Η σωματική και ψυχική επιβάρυνση περιπλέκει ακόμη περισσότερο τη συζήτηση. Η εργασία στις κατασκευές δεν έχει τις ίδιες απαιτήσεις με μια θέση γραφείου, αλλά ούτε και όλες οι επιβαρυντικές ειδικότητες απαιτούν έντονη σωματική προσπάθεια. Η φροντίδα παιδιών και ο έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας αναφέρονται ως παραδείγματα επαγγελμάτων με υψηλή ψυχολογική πίεση.
Ο βουλευτής του FDP Andri Silberschmidt προειδοποιεί ότι η γενικευμένη πρόωρη αποχώρηση θα μπορούσε να επιβαρύνει τα οικονομικά της AHV. Για να διαφοροποιούνται οι κανόνες ανά επάγγελμα, θα χρειαζόταν ένας αξιόπιστος τρόπος αξιολόγησης των απαιτήσεων κάθε ειδικότητας, κάτι ιδιαίτερα σύνθετο σε μια αγορά εργασίας που αλλάζει.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι τα στοιχεία που λείπουν
Για να εφαρμοστεί ένα σύστημα βασισμένο σε ολόκληρη την επαγγελματική ζωή, οι αρχές πρέπει να γνωρίζουν όχι μόνο πόσα χρόνια ασφαλίστηκε κάποιος, αλλά και ποια εργασία έκανε και με ποιο ωράριο. Δεν υπάρχουν όμως πλήρη ιστορικά δεδομένα για τα επαγγέλματα που ασκούσαν οι ασφαλισμένοι πριν από είκοσι χρόνια.
Η ομοσπονδιακή διοίκηση επιδιώκει να αποκτήσει τη δυνατότητα καταγραφής του επαγγέλματος και του ποσοστού απασχόλησης. Ακόμη κι αν η συλλογή άρχιζε αμέσως, θα χρειάζονταν περισσότερα από σαράντα χρόνια για να σχηματιστεί πλήρης εικόνα της πορείας μίας γενιάς.
Στο μεταξύ, η υπουργός Κοινωνικών Ασφαλίσεων Elisabeth Baume-Schneider προωθεί την μεταρρύθμιση AHV2030 για τη σταθεροποίηση του συστήματος. Στο συγκεκριμένο σχέδιο δεν προβλέπεται προς το παρόν αύξηση της ηλικίας αναφοράς. Το διαφορετικό μοντέλο συνταξιοδότησης βάσει των ετών εργασίας παραμένει πολιτική πρόταση, χωρίς προσδιορισμένο χρόνο εφαρμογής.
