Ελβετία – Το ελβετικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης βρίσκεται αντιμέτωπο με μια πρωτοφανή οικονομική κρίση, εξαιτίας της κατακόρυφης αύξησης των νέων συντάξεων αναπηρίας (IV) και της επερχόμενης καταβολής της 13ης σύνταξης.
Το Ομοσπονδιακό Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων προειδοποιεί για τεράστια ελλείμματα τα επόμενα χρόνια, ανακοινώνοντας την επίσπευση κρίσιμων μεταρρυθμίσεων που ενδέχεται να επιφέρουν νέες επιβαρύνσεις στις κρατήσεις των εργαζομένων.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Το ετήσιο έλλειμμα της ασφάλισης αναπηρίας (IV) αναμένεται να αγγίξει τα 800 εκατομμύρια φράγκα έως το 2030 χωρίς τη λήψη μέτρων.
- Το κόστος για την πρώτη καταβολή της 13ης σύνταξης το 2026 ανέρχεται σε περίπου 4 δισεκατομμύρια φράγκα.
- Το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο εξετάζει την αύξηση των εισφορών των μισθωτών κατά 0,1 έως 0,2 ποσοστιαίες μονάδες για την ενίσχυση των ταμείων.
Ο συναγερμός για την ασφάλιση αναπηρίας και οι νέοι συνταξιούχοι
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το Ομοσπονδιακό Γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (BSV), η ραγδαία αύξηση των νέων δικαιούχων φέρνει την ασφάλιση αναπηρίας σε εξαιρετικά δυσχερή θέση. Ήδη από το 2025, το αναλογικό έλλειμμα της διαφοράς μεταξύ εσόδων και εξόδων διαμορφώθηκε στα 209 εκατομμύρια φράγκα. Την ίδια στιγμή, τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία του ταμείου βρέθηκαν 17 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από το νομικά κατοχυρωμένο ελάχιστο όριο που αντιστοιχεί στο 50% μιας ετήσιας δαπάνης.
Ο υποδιευθυντής του ταμείου, Florian Steinbrecher, έκανε λόγο από την πρωτεύουσα Βέρνη για μια εξαιρετικά κρίσιμη οικονομική κατάσταση. Όπως εξήγησε ο αξιωματούχος, η βασική αιτία του προβλήματος εντοπίζεται στη συνεχή και σταθερή αύξηση των νέων συντάξεων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατακόρυφη άνοδος στις περιπτώσεις ψυχικών ασθενειών που πλήττουν νέους ηλικίας 18 έως 24 ετών. Τα διαγνωσμένα περιστατικά παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλομορφία, ξεκινώντας από το φάσμα του αυτισμού και καταλήγοντας σε σοβαρές αγχώδεις διαταραχές που τους καθιστούν ανίκανους για εργασία.
Η επίσπευση των μεταρρυθμίσεων και οι αντιδράσεις των φορέων
Η επιτακτική ανάγκη σταθεροποίησης του συστήματος οδήγησε το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εσωτερικών (EDI) στην απόφαση να επισπεύσει τη διαβούλευση για την προτεινόμενη μεταρρύθμιση από τα τέλη του τρέχοντος έτους για το φθινόπωρο. Ο σχεδιασμός κινείται σε δύο άξονες: αφενός στη θέσπιση ενός «φρένου» στις νέες συντάξεις για εφήβους και νέους με σοβαρές ψυχικές παθήσεις μέσω της εισαγωγής νέων παροχών ενσωμάτωσης στην αγορά εργασίας, και αφετέρου στην αναζήτηση πρόσθετης χρηματοδότησης. Εάν τα αρχικά μέτρα δεν αποδώσουν καρπούς, το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο προτείνει την αύξηση των μισθολογικών εισφορών.
Οι προτάσεις αυτές προκάλεσαν την έντονη ανησυχία των κοινωνικών εταίρων. Η οργάνωση εργαζομένων Travail Suisse ζητά την ουσιαστική ενίσχυση της πρόληψης στους χώρους εργασίας, επιρρίπτοντας μεγαλύτερες ευθύνες στους εργοδότες και στις ασφάλειες ημερήσιων επιδομάτων ασθενείας. Από την πλευρά της, η οργάνωση Inclusion Handicap προειδοποιεί για τον κίνδυνο δραστικών περικοπών στις παροχές. Ο φορέας ζητά αύξηση των εισφορών κατά τουλάχιστον 0,3 ποσοστιαίες μονάδες για την ουσιαστική εξυγίανση του συστήματος, καθώς και την ανάληψη δράσης από το κράτος για τη διευθέτηση του ιστορικού χρέους προς την ασφάλιση γήρατος.
Η «μαύρη τρύπα» της 13ης σύνταξης και η λαϊκή ετυμηγορία
Στο μέτωπο της ασφάλισης γήρατος και επιζώντων (AHV), η οικονομική εικόνα καθορίζεται απόλυτα από τη 13η σύνταξη, η οποία πρόκειται να καταβληθεί για πρώτη φορά το 2026. Δεδομένου ότι το λειτουργικό κόστος των περίπου 4 δισεκατομμυρίων φράγκων δεν έχει ακόμη καλυφθεί από επαρκείς πόρους, τα ελλείμματα του ταμείου αναμένεται να εκτοξευθούν. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, το άνοιγμα θα αυξηθεί από τα 1,3 δισεκατομμύρια που είναι σήμερα, στα 4,9 δισεκατομμύρια φράγκα έως το έτος 2035.
Η διευθύντρια του BSV, Doris Bianchi, επεσήμανε ότι η κατάσταση επιβαρύνεται περαιτέρω από την εξαιρετικά ασθενική αύξηση της απασχόλησης, καθιστώντας την εξεύρεση πρόσθετης χρηματοδότησης παραπάνω από επιτακτική. Ως σανίδα σωτηρίας προβάλλει η απόφαση του κοινοβουλίου για ενίσχυση των πόρων μέσω μιας αύξησης του συντελεστή ΦΠΑ κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες. Το κρίσιμο αυτό μέτρο θα τεθεί σε λαϊκή ψηφοφορία τον προσεχή Νοέμβριο, με την ενδεχόμενη έγκρισή του και την εφαρμογή του από το 2028 να περιορίζει τις μελλοντικές οικονομικές απώλειες.
