Γερμανία – Το 2025 καταγράφηκε ως το τρίτο θερμότερο έτος από την έναρξη της τήρησης αρχείων, επιβεβαιώνοντας μια ανησυχητική τάση που θέλει τα έντεκα πιο ζεστά έτη στην ιστορία να έχουν σημειωθεί αποκλειστικά την τελευταία ενδεκαετία. Καθώς οι προβλέψεις δείχνουν ότι ο πλανήτης οδεύει προς μια υπερθέρμανση της τάξης των 2,8 βαθμών Κελσίου μέχρι το τέλος του αιώνα, η πίεση μεταφέρεται πλέον στους μεγάλους εμπορικούς παίκτες και τις καταναλωτικές συνήθειες. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται ο ρόλος των μεγάλων αλυσίδων λιανικής πώλησης τροφίμων, καθώς η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων ευθύνεται για το ένα τρίτο περίπου των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σύμφωνα με την περιβαλλοντική οργάνωση BUND. Μια νέα ανάλυση της δεξαμενής σκέψης Questionmark, σε συνεργασία με το WWF, την ProVeg International και τη Madre Brava, έρχεται να ρίξει φως στο κατά πόσο οι κολοσσοί του λιανεμπορίου στην Ευρώπη τηρούν τις δεσμεύσεις τους για το κλίμα.
Η μελέτη εξέτασε 27 μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ σε διάφορα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στην Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Βασικό κριτήριο αξιολόγησης αποτέλεσε ο βαθμός συμμόρφωσης των εταιρειών με τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα, καθώς και η στρατηγική τους για την προώθηση φυτικών προϊόντων έναντι των ζωικών, τα οποία θεωρούνται ιδιαίτερα επιβαρυντικά για το περιβάλλον. Τα αποτελέσματα για τη γερμανική αγορά παρουσιάζουν μια μικτή εικόνα, αναδεικνύοντας σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους βασικούς «παίκτες» του κλάδου, ενώ συνολικά η εικόνα στην Ευρώπη παραμένει προβληματική, καθώς οι εκπομπές ρύπων πολλών αλυσίδων συνεχίζουν να αυξάνονται αντί να μειώνονται.
Η κατάταξη των γερμανικών ομίλων και η ευρωπαϊκή εικόνα
Σύμφωνα με τα ευρήματα της ανάλυσης, ορισμένες αλυσίδες έχουν σημειώσει πρόοδο, με δύο γερμανικούς ομίλους να καταφέρνουν να εισέλθουν στην πρώτη δεκάδα της ευρωπαϊκής κατάταξης. Συγκεκριμένα, η Lidl βρέθηκε στην 5η θέση, ενώ η Aldi Süd κατέλαβε την 8η θέση, δείχνοντας μια σχετική προσαρμοστικότητα στις απαιτήσεις για μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Αντιθέτως, άλλοι μεγάλοι όμιλοι της Γερμανίας βρέθηκαν χαμηλά στη λίστα, με την Kaufland να κατατάσσεται στη 15η θέση και την Edeka στη 16η. Ακόμη πιο χαμηλά βρέθηκε η Aldi Nord, η οποία περιορίστηκε στην 25η θέση ανάμεσα στις 27 εξεταζόμενες αλυσίδες.
Η γενική εικόνα που προκύπτει από την έκθεση είναι ότι, παρά τις διακηρύξεις, ο κλάδος δυσκολεύεται να αντιστρέψει την αυξητική τάση των ρύπων. Μόνο πέντε από τις 27 αλυσίδες που εξετάστηκαν κατάφεραν να βελτιώσουν ουσιαστικά το κλιματικό τους ισοζύγιο. Οι συντάκτες της μελέτης προειδοποιούν ότι χωρίς σαφείς, δεσμευτικούς στόχους και χωρίς μια αποφασιστική στροφή στην προώθηση προϊόντων φυτικής προέλευσης, ένας κρίσιμος μοχλός για την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής κινδυνεύει να παραμείνει ανενεργός. Η ευθύνη των σούπερ μάρκετ θεωρείται κομβική, καθώς έχουν τη δύναμη να διαμορφώσουν καταναλωτικά πρότυπα και να επηρεάσουν ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού.
Την ίδια ώρα, ωστόσο, παρατηρείται μια αλλαγή στη στάση της κοινής γνώμης απέναντι στο πρόβλημα. Στοιχεία από την Statista Consumer Insights αποκαλύπτουν ότι το ενδιαφέρον των πολιτών για την κλιματική αλλαγή φαίνεται να υποχωρεί. Ενώ το 2021 σχεδόν το 40% των ερωτηθέντων στη Γερμανία θεωρούσε την υπερθέρμανση του πλανήτη ως ένα από τα κεντρικά προβλήματα, σήμερα το ποσοστό αυτό έχει πέσει περίπου στο 25%. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται εν μέρει στην εξοικείωση του κοινού με τις ανησυχητικές ειδήσεις, αλλά και στην εμφάνιση άλλων κρίσεων που μονοπωλούν την επικαιρότητα, γεγονός που δυσχεραίνει την εφαρμογή πολιτικών μέτρων τα οποία απαιτούν κοινωνική στήριξη.
Κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία και απρόβλεπτες προσαρμογές
Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δεν περιορίζονται μόνο στα οικονομικά μεγέθη ή στις θερμοκρασίες, αλλά αγγίζουν άμεσα τη δημόσια υγεία με τρόπους που μόλις τώρα αρχίζουν να γίνονται αντιληπτοί. Η αύξηση της συχνότητας και της έντασης των δασικών πυρκαγιών αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το 2025, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (Effis) κατέγραψε ρεκόρ πυρκαγιών στην Ευρώπη, το υψηλότερο των τελευταίων 20 ετών. Πέρα από την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος, οι πυρκαγιές απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες σωματιδίων και τοξικών ουσιών, οι οποίες ενδέχεται να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην ανάπτυξη των εμβρύων.
Μια νέα μελέτη που ανέλυσε δεδομένα από περισσότερες από 200.000 γεννήσεις στη Νότια Καλιφόρνια μεταξύ 2006 και 2014, φέρνει στο φως μια πιθανή συσχέτιση μεταξύ της έκθεσης σε καπνό πυρκαγιών κατά την εγκυμοσύνη και του κινδύνου εμφάνισης αυτισμού. Σύμφωνα με τα ευρήματα, γυναίκες που εκτέθηκαν σε καπνό για περισσότερες από δέκα ημέρες κατά το τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης, παρουσίασαν αυξημένο κίνδυνο να αποκτήσουν παιδί που θα διαγνωστεί με αυτισμό έως την ηλικία των πέντε ετών. Η αύξηση του κινδύνου υπολογίστηκε στο 23% σε σύγκριση με παιδιά που δεν είχαν αντίστοιχη έκθεση. Αν και η μελέτη δεν αποδεικνύει αιτιώδη συνάφεια, ενισχύει τις ενδείξεις ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει τη νευρολογική ανάπτυξη.
Στον αντίποδα των ανησυχητικών ειδήσεων για την ανθρώπινη υγεία, η φύση δείχνει σε ορισμένες περιπτώσεις μια αναπάντεχη ικανότητα προσαρμογής. Στη Σπιτσβέργη, μια μακροχρόνια έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Scientific Reports ανατρέπει εν μέρει την εικόνα των πολικών αρκούδων ως θυμάτων της κλιματικής αλλαγής. Οι ερευνητές, μελετώντας 770 ενήλικες αρκούδες από το 1995 έως το 2019, διαπίστωσαν ότι τα ζώα ανέκτησαν βάρος μετά το 1999, παρά τη ραγδαία μείωση των πάγων στην Θάλασσα Μπάρεντς. Η εξήγηση φαίνεται να βρίσκεται στην αλλαγή των διατροφικών συνηθειών, καθώς οι αρκούδες στρέφονται σε εναλλακτικές πηγές τροφής, όπως οι θαλάσσιοι ίπποι και τα αυγά χήνας, ή εκμεταλλεύονται τη συγκέντρωση των φωκών σε μικρότερες περιοχές. Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αυτή η ισορροπία είναι εύθραυστη και τοπικά περιορισμένη, με τον κίνδυνο κατάρρευσης να παραμένει ορατός αν συνεχιστεί η απώλεια των πάγων.
