Γερμανία – Ζήτημα βιωσιμότητας για τη σημερινή δομή της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας έθεσε ο Πρωθυπουργός της Βαυαρίας, Markus Söder, ανοίγοντας τη συζήτηση για δραστική μείωση του αριθμού των ομόσπονδων κρατιδίων μέσω συγχωνεύσεων. Κατά τη διάρκεια της χειμερινής απόσυρσης της κοινοβουλευτικής ομάδας της CSU στο μοναστήρι του Banz στην Άνω Φραγκονία, ο Söder υποστήριξε ότι το υφιστάμενο μοντέλο των 16 κρατιδίων δεν είναι πλέον λειτουργικό, χαρακτηρίζοντας ορισμένες περιφέρειες ως μη βιώσιμες οικονομικά χωρίς την υποστήριξη ισχυρότερων περιοχών όπως η Βαυαρία.
«Λιγότερα και ισχυρότερα κρατίδια»
Ο επικεφαλής της Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης (CSU) τόνισε την ανάγκη δημιουργίας μεγαλύτερων και πιο αποδοτικών διοικητικών ενοτήτων, σημειώνοντας ότι οι μεγαλύτεροι σχηματισμοί αποδεικνύονται πιο επιτυχημένοι. Σύμφωνα με τα δημογραφικά δεδομένα, τα μισά από τα 16 γερμανικά κρατίδια – μεταξύ των οποίων η Βρέμη, το Σάαρλαντ, το Μεκλεμβούργο-Πομερανία, το Αμβούργο, η Θουριγγία, η Σαξονία-Άνhalt, το Βρανδεμβούργο και το Σλέσβιγκ-Χολστάιν – διαθέτουν πληθυσμό μικρότερο των τριών εκατομμυρίων κατοίκων.
Ο Söder υπογράμμισε ότι η τρέχουσα πολυδιάσπαση οδηγεί σε χρονοβόρες διαδικασίες συντονισμού, οι οποίες κοστίζουν στη Γερμανία σε επίπεδο διεθνούς ανταγωνιστικότητας. Αν και απέφυγε να κατονομάσει συγκεκριμένα ποια κρατίδια θα έπρεπε να συγχωνευθούν, διευκρινίζοντας ότι δεν επιθυμεί να θέσει προκαταβολικά όρους, στο παρελθόν είχε αφήσει να εννοηθεί ότι περιοχές όπως η Βρέμη και το Σάαρλαντ θα μπορούσαν να εξοικονομηθούν ως διοικητικές οντότητες.
Το «αγκάθι» της Βόννης
Παράλληλα με την αναδιάρθρωση των κρατιδίων, ο Βαυαρός Πρωθυπουργός έθεσε εκ νέου το ζήτημα της διατήρησης της Βόννης ως δεύτερης κυβερνητικής έδρας. Χαρακτήρισε το καθεστώς αυτό ως πηγή τεράστιου οικονομικού κόστους και ζήτησε τον τερματισμό του, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο μεταφοράς ομοσπονδιακών υπουργείων στην ανατολική Γερμανία.
Σύγκρουση για τον μηχανισμό οικονομικής εξίσωσης
Στο επίκεντρο της κριτικής του Μονάχου βρίσκεται ο μηχανισμός οικονομικής εξίσωσης των κρατιδίων (Länderfinanzausgleich – LFA), τον οποίο η βαυαρική κυβέρνηση θεωρεί ξεπερασμένο και άδικο. Ο Söder κατέστησε σαφές ότι η Βαυαρία επιδιώκει τον τερματισμό του τρέχοντος συστήματος το αργότερο έως το 2030, ενώ ελπίζει σε δικαστική δικαίωση νωρίτερα μέσω προσφυγής.
Βάσει των επίσημων στοιχείων για το προηγούμενο έτος, η ροή του χρήματος διαμορφώθηκε ως εξής:
- Βαυαρία: Κατέβαλε περίπου 9,8 δισεκατομμύρια ευρώ.
- Βάδη-Βυρτεμβέργη: Συνεισέφερε 5 δισεκατομμύρια ευρώ.
- Έσση: Πλήρωσε 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ.
- Αμβούργο: Εμφανίζεται ως τέταρτος πληρωτής με 106 εκατομμύρια ευρώ.
Στον αντίποδα, οι μεγαλύτεροι αποδέκτες των κονδυλίων ήταν:
- Βερολίνο: Έλαβε 3,9 δισεκατομμύρια ευρώ.
- Σαξονία: Έλαβε 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ.
- Θουριγγία: Έλαβε 2 δισεκατομμύρια ευρώ.
Ο Söder επεσήμανε ότι το Βερολίνο έχει εισπράξει συνολικά πάνω από 94 δισεκατομμύρια ευρώ από την ένταξή του στο σύστημα το 1995 χωρίς να έχει συνεισφέρει ούτε ένα σεντ, ενώ κρατίδια όπως το Σλέσβιγκ-Χολστάιν και η Ρηνανία-Παλατινάτο παραμένουν λήπτες βοήθειας για πάνω από 70 χρόνια στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας. Σημειώνεται ιστορικά ότι η Βαυαρία υπήρξε λήπτης βοήθειας από το 1950 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980.
Τα συνταγματικά εμπόδια
Η υλοποίηση ενός σχεδίου αναδιάταξης των συνόρων της Γερμανίας αντιμετωπίζει υψηλά νομικά και πολιτικά εμπόδια. Για οποιαδήποτε συγχώνευση ή κατάργηση κρατιδίου απαιτείται η ψήφιση ομοσπονδιακού νόμου, ο οποίος στη συνέχεια πρέπει να εγκριθεί υποχρεωτικά από τους πολίτες των επηρεαζόμενων περιοχών μέσω δημοψηφίσματος.
Η ιστορία έχει καταγράψει τόσο επιτυχίες όσο και αποτυχίες σε τέτοιες προσπάθειες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η συγχώνευση των περιοχών της Βάδης, της Βυρτεμβέργης-Χοεντσόλερν και της Βυρτεμβέργης-Βάδης οδήγησε στη δημιουργία του σημερινού κρατιδίου της Βάδης-Βυρτεμβέργης κατόπιν λαϊκής ετυμηγορίας. Αντιθέτως, το 1996, η προτεινόμενη ένωση του Βερολίνου με το Βρανδεμβούργο απορρίφθηκε από τους ψηφοφόρους και δεν προχώρησε.
