Μόναχο – Ένα από τα σπανιότερα και πιο εντυπωσιακά έθιμα της Βαυαρίας αναβιώνει αυτές τις ημέρες στους δρόμους του Μονάχου, προσελκύοντας χιλιάδες θεατές που έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν ένα θέαμα που επαναλαμβάνεται αυστηρά κάθε επτά χρόνια. Ο λόγος για τον περίφημο Schäfflertanz, τον χορό των βαρελοποιών, ο οποίος παρουσιάστηκε με κάθε επισημότητα στην πλατεία Marienplatz, υπό το φως του ήλιου και παρουσία πλήθους κόσμου, στο πλαίσιο της φετινής αποκριάτικης περιόδου (Fasching).
Η παράδοση, η οποία μετρά περισσότερα από 500 χρόνια ζωής, έχει τις ρίζες της σε σκοτεινές εποχές για την πόλη, όταν η πανώλη θέριζε τον πληθυσμό. Σήμερα, αν και η υγειονομική απειλή του 1517 έχει εκλείψει, το μήνυμα της χαράς και της αισιοδοξίας που μεταφέρουν οι χορευτές παραμένει επίκαιρο, προσφέροντας μια νότα ψυχαγωγίας σε μια σύνθετη εποχή. Η φετινή σεζόν είναι ιδιαίτερη, καθώς σηματοδοτεί την κανονική επανεμφάνιση του εθίμου στον επταετή του κύκλο.
Ο μύθος της πανώλης και ο κύκλος των επτά ετών
Η ιστορία του Schäfflertanz ανάγεται, σύμφωνα με τον θρύλο, στο έτος 1517. Εκείνη την περίοδο, ενώ η πανούκλα είχε προκαλέσει τον τρόμο στους κατοίκους του Μονάχου, ένας βαρελοποιός (Schäffler) φέρεται να πήρε την πρωτοβουλία να βγει στους δρόμους και να χορέψει, προκειμένου να εμψυχώσει τους επιζώντες και να δείξει ότι η ζωή συνεχίζεται. Η πρώτη επίσημη γραπτή αναφορά στο έθιμο εντοπίζεται αργότερα, το 1702, ενώ από το 1871 την τήρηση της παράδοσης έχει αναλάβει ο ειδικός σύλλογος των Schäffler.
Ένα από τα κύρια ερωτήματα που συνοδεύουν το έθιμο αφορά τη συχνότητά του: Γιατί μόνο κάθε επτά χρόνια; Οι εξηγήσεις ποικίλλουν και κινούνται μεταξύ ιστορίας και μύθου. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η επιδημία της πανούκλας επανεμφανιζόταν κάθε επτά χρόνια, άλλοι αποδίδουν την επιλογή στον τυχερό αριθμό επτά, ενώ υπάρχει και η θεωρία ότι οι συντεχνίες ακολουθούσαν συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα για τις εορταστικές τους εκδηλώσεις. Μια άλλη εκδοχή θέλει τον Δούκα Γουλιέλμο Δ’ να έχει θεσπίσει τη συγκεκριμένη περιοδικότητα με διάταγμα.
Στολές, φιγούρες και η αλλαγή στο επάγγελμα
Οι πρωταγωνιστές του δρωμένου ξεχωρίζουν για την παραδοσιακή τους ενδυμασία: κόκκινα σακάκια, πράσινα καπέλα, μαύρα παντελόνια μέχρι το γόνατο και μαύρα δερμάτινα παπούτσια. Ξεκινώντας από την ημέρα των Θεοφανείων, οι ομάδες περιοδεύουν στο Μόναχο και τη γύρω περιοχή, δίνοντας παραστάσεις σε σχολεία, εταιρικές εκδηλώσεις και χορούς, φτάνοντας συνολικά τις 450 εμφανίσεις ανά σεζόν.
Η χορογραφία είναι συγκεκριμένη και τελετουργική. Αρχίζει και τελειώνει με τον βαυαρικό παρελασιακό εμβατήριο (Bayerischer Defiliermarsch), ενώ το κυρίως μέρος περιλαμβάνει περίπλοκες φιγούρες όπως η «Κληματαριά» (Laube), ο «Σταυρός», το «Φίδι» και το «Στέμμα». Την παράσταση πλαισιώνουν οι χαρακτηριστικοί «Kasperl» (κλόουν), οι οποίοι διασκεδάζουν το κοινό με τα αστεία τους. Μια τυπική ομάδα αποτελείται από 25 χορευτές και 10 μουσικούς, με τη διάρκεια της παράστασης να κυμαίνεται στα 25 με 30 λεπτά.
Ιστορικά, το δικαίωμα συμμετοχής είχαν αποκλειστικά οι βαρελοποιοί. Ωστόσο, καθώς το παραδοσιακό αυτό επάγγελμα φθίνει και οι τεχνίτες λιγοστεύουν, ο κανόνας έχει χαλαρώσει, επιτρέποντας πλέον και σε τεχνίτες άλλων ειδικοτήτων να ενταχθούν στην ομάδα και να διατηρήσουν την παράδοση ζωντανή.
Το πρόγραμμα των τελευταίων παραστάσεων
Αξίζει να σημειωθεί ότι υπήρξε μια εξαίρεση στον επταετή κανόνα τον Μάιο του 2022. Λόγω της πανδημίας του κορονοϊού που είχε «παγώσει» την κοινωνική ζωή, οι Schäffler αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν 20 έκτακτες εμφανίσεις ως σύμβολο ελπίδας, συνδέοντας το παρόν με την αρχική αιτία γέννησης του εθίμου.
Για όσους δεν έχουν προλάβει να δουν το θέαμα, οι ευκαιρίες λιγοστεύουν καθώς πλησιάζουμε στο τέλος της σεζόν. Επόμενες προγραμματισμένες εμφανίσεις περιλαμβάνουν:
- Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου: Στην αγορά Viktualienmarkt (16:00) και στην πλατεία Königsplatz (17:00).
- Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου: Στην πλατεία Odeonsplatz (17:00).
- Κυριακή 15 Φεβρουαρίου: Στην αγορά Viktualienmarkt (16:00).
Η αυλαία θα πέσει οριστικά την Τρίτη 17 Φεβρουαρίου (Faschingsdienstag) στην οδό Neuhauser Straße 27, στις 21:00, με τον τελευταίο χορό που θα σημάνει το ραντεβού για την επόμενη επταετία.
