Γερμανία – Σε ανησυχητικά επίπεδα, που θυμίζουν εποχές βαθιάς ύφεσης, σκαρφαλώνει η παραοικονομία στη Γερμανία, καθώς η παρατεταμένη οικονομική κρίση φαίνεται να ωθεί όλο και περισσότερους πόρους εκτός του επίσημου συστήματος. Σύμφωνα με νέα μελέτη κορυφαίων ινστιτούτων, το μέγεθος της σκιώδους οικονομίας έχει αγγίξει το υψηλότερο σημείο των τελευταίων δέκα και πλέον ετών, ξεπερνώντας το φράγμα του μισού τρισεκατομμυρίου ευρώ.
Οι εκτιμήσεις του οικονομολόγου Friedrich Schneider από το Πανεπιστήμιο του Linz, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Εφαρμοσμένης Οικονομικής Έρευνας (IAW) στο Tübingen, τοποθετούν την αξία της παραοικονομίας για το 2025 στα 510 δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, οι προβλέψεις για το τρέχον έτος είναι ακόμα πιο δυσοίωνες, καθώς αναμένεται αύξηση της τάξης του 5,5%, εκτινάσσοντας το ποσό στα 538 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η αναλογία της σκιώδους οικονομίας προς το επίσημο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) αναμένεται να αυξηθεί από 11,4% σε 11,6%. Πρόκειται για ποσοστό που είχε να καταγραφεί στη χώρα από το 2014, γεγονός που καταδεικνύει την πίεση που δέχεται η γερμανική αγορά. Η μελέτη αποδίδει αυτή την αρνητική εξέλιξη κυρίως στην αναιμική ανάπτυξη και την αυξανόμενη ανεργία, παράγοντες που μειώνουν τα οφέλη της νόμιμης απασχόλησης και καθιστούν την αδήλωτη εργασία ελκυστική διέξοδο.
Οι αιτίες της «μαύρης» έκρηξης
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η χαμηλή ανάπτυξη και η άνοδος της ανεργίας λειτουργούν ως βασικοί μοχλοί πίεσης. «Αυτό μειώνει τις αποδόσεις από τις δηλωμένες σχέσεις εργασίας και δημιουργεί κίνητρο για αδήλωτες ή παράνομες δραστηριότητες», αναφέρουν χαρακτηριστικά. Μόνο εξαιτίας αυτών των παραγόντων, η παραοικονομία αναμένεται να αυξηθεί το 2026 κατά 9,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε προσαρμοσμένες τιμές.
Παράλληλα, θεσμικές αλλαγές όπως η αύξηση του κατώτατου μισθού στην αρχή του έτους, αλλά και η άνοδος του ορίου αποδοχών για τη χαμηλόμισθη απασχόληση (Minijobs), φαίνεται να έχουν παρενέργειες. Σύμφωνα με τη μελέτη, τα μέτρα αυτά συνεισφέρουν στην αύξηση της σκιώδους οικονομίας κατά 2,4 δισεκατομμύρια ευρώ σε πραγματικούς όρους. Στον αντίποδα, ο μειωμένος ΦΠΑ στον κλάδο της φιλοξενίας φαίνεται να λειτουργεί ανασχετικά, μειώνοντας τα κίνητρα για φοροδιαφυγή στον συγκεκριμένο τομέα.
Ως σκιώδη οικονομία, οι συγγραφείς της μελέτης ορίζουν το άθροισμα της αδήλωτης εργασίας (μαύρη εργασία) και των εισοδημάτων από παράνομες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων του τζόγου και συγκεκριμένων μορφών πορνείας.
Η θέση της Γερμανίας στον διεθνή χάρτη
Σε επίπεδο διεθνούς σύγκρισης, η Γερμανία για το 2026 βρίσκεται λίγο κάτω από τον μέσο όρο 20 μεγάλων βιομηχανικών χωρών όσον αφορά τη σχέση παραοικονομίας και οικονομικής απόδοσης. Ωστόσο, η τάση είναι ανησυχητική: από το 2021, η παραοικονομία στη Γερμανία έχει αυξηθεί κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες, ρυθμός τρεις φορές ταχύτερος από τον μέσο όρο των άλλων χωρών που εξετάστηκαν (+0,8 ποσοστιαίες μονάδες).
«Αυτό αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι η οικονομική κρίση έπληξε τη Γερμανία σκληρότερα από τις περισσότερες άλλες χώρες που συμπεριλήφθηκαν στην έρευνα», σημειώνουν οι συντάκτες. Σύμφωνα με την πρόγνωση, τα σκήπτρα της παραοικονομίας αναμένεται να κρατήσει η Ελλάδα με ποσοστό 21,6% του ΑΕΠ, ενώ το χαμηλότερο επίπεδο καταγράφεται στην Ελβετία με μόλις 5,3%. Οι υπολογισμοί βασίζονται σε προβλέψεις για οικονομική ανάπτυξη 1,2%, αριθμό ανέργων στα 2,9 εκατομμύρια και πληθωρισμό στο 2,0% για το 2026.
