Göppingen – Η ατμόσφαιρα στο Märklineum, τον εκθεσιακό χώρο της ιστορικής εταιρείας Märklin, είναι συνήθως γαλήνια, αλλά για τον Tobias Blessing η σημερινή ημέρα περιλαμβάνει μια ασυνήθιστη αποστολή αναζήτησης. Ο υπάλληλος του τμήματος κατασκευών σαρώνει με το βλέμμα του μια τεράστια επιφάνεια 200 τετραγωνικών μέτρων, ψάχνοντας ένα συγκεκριμένο πρόσωπο: τον Mr. Bean. Η φιγούρα του Βρετανού κωμικού, καθισμένη στην χαρακτηριστική πολυθρόνα πάνω στο πράσινο αυτοκίνητό του, έχει εξαφανιστεί από τη μακέτα. Το περιστατικό δεν είναι πρωτοφανές, καθώς οι μικροσκοπικές φιγούρες σε κλίμακα 1:87 συχνά γίνονται αντικείμενο κλοπής, αφήνοντας πίσω τους μόνο το κενό και την απογοήτευση του δημιουργού που αφιέρωσε μια ολόκληρη μέρα για την κατασκευή τους.
Το περιστατικό αυτό αναδεικνύει την απίστευτη λεπτομέρεια και το πάθος που χαρακτηρίζει τον κόσμο του σιδηροδρομικού μοντελισμού. Ο 26χρονος τεχνίτης, αν και απογοητευμένος, ελέγχει αν τα υπόλοιπα δημιουργήματά του, όπως ένας μονόκερος που προέκυψε από τη μετατροπή ενός αλόγου, παραμένουν στη θέση τους. Η συγκεκριμένη εγκατάσταση στο Göppingen, περίπου 40 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Στουτγάρδης, αποτελεί έναν ζωντανό οργανισμό που απαιτεί συνεχή φροντίδα και καλλιτεχνική επιμέλεια.
Από τις εκθέσεις στα σπίτια εκατομμυρίων ανθρώπων
Την ίδια στιγμή, στην έκθεση «Faszination Modellbau» στο Friedrichshafen, το ενδιαφέρον του κοινού μονοπωλεί μια διαφορετική δημιουργία. Ο Dennis Niesner, συνάδελφος του Blessing, έχει κατασκευάσει ένα χειμερινό σκηνικό με παγοδρόμιο, χριστουγεννιάτικη αγορά και ένα χιονισμένο δέντρο, κάτω από το οποίο κινείται ένα μικροσκοπικό τρένο. Η κατασκευή αυτή, που απαιτούσε περίπου μία εβδομάδα εργασίας, ταξιδεύει σε όλη την Ευρώπη ως μέρος των περιοδειών της εταιρείας.
Η στρατηγική της Märklin, η οποία καταγράφει ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ, βασίζεται σε μια απλή παραδοχή: όποιος αγοράσει μια ατμομηχανή, θα χρειαστεί σύντομα και το περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτή θα κινείται. Στη Γερμανία, εκτός από τους 100 εγγεγραμμένους συλλόγους και τις έξι ομοσπονδίες, υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός ιδιωτών, που υπολογίζεται σε εκατομμύρια, οι οποίοι διατηρούν προσωπικές εγκαταστάσεις στα σπίτια τους.
Ο Eric-Michael Peschel, διευθυντής Eventmarketing της εταιρείας με 39 χρόνια εμπειρίας, επισημαίνει ότι το χόμπι τείνει να γίνεται οικογενειακή υπόθεση. Συχνά παρατηρείται ένας καταμερισμός εργασίας, όπου οι άνδρες ασχολούνται με το τεχνικό κομμάτι της ηλεκτροδότησης και της κίνησης, ενώ οι γυναίκες αναλαμβάνουν τη διαμόρφωση του τοπίου, επιδεικνύοντας συχνά μεγαλύτερη δεξιοτεχνία στη λεπτομέρεια.
Η «Ιδανική Κοινωνία» και οι διάσημοι θαυμαστές
Για πολλούς, ο μοντελισμός λειτουργεί ως ψυχοθεραπεία και διαφυγή σε έναν κόσμο τάξης και ασφάλειας. Ο Jan Fornol, οδηγός αμαξοστοιχίας στην DB Regio και παθιασμένος μοντελιστής, περιγράφει τις μακέτες ως έναν «ιδανικό κόσμο». Σε αυτές τις μικρογραφίες, που συχνά αναπαριστούν διακοπές στο Allgäu ή στην Ελβετία, δεν υπάρχουν πόλεμοι, ούτε γκράφιτι, αλλά μια ειρηνική συνύπαρξη σε γραφικά χωριά και αμπελώνες.
Το πάθος αυτό μοιράζονται και αναγνωρίσιμες προσωπικότητες. Ο πρώην πρωθυπουργός της Βαυαρίας, Horst Seehofer, είναι γνωστός λάτρης του σιδηροδρόμου και έχει δηλώσει ότι η μακέτα του αναπαριστά σημαντικό μέρος της ζωής του. Μάλιστα, το 2016 είχε αποκαλύψει ότι η φιγούρα της τότε καγκελαρίου Angela Merkel είχε τη δική της θέση στην εγκατάσταση, μετακινούμενη ανάλογα με την πολιτική επικαιρότητα. Στη λίστα των διασήμων προστίθενται διεθνείς αστέρες όπως ο Rod Stewart, ο Neil Young και ο Elton John, οι οποίοι αφιερώνουν χρόνο στην κατασκευή των δικών τους σιδηροδρομικών δικτύων.
Ιστορική ακρίβεια έξι εποχών
Η πολυπλοκότητα του χόμπι φαίνεται στην αυστηρή κατηγοριοποίηση των ιστορικών περιόδων, τις οποίες οι λάτρεις αποκαλούν «Εποχές» (Epochen). Η Εποχή Ι (1835-1920) καλύπτει την περίοδο των ιδιωτικών σιδηροδρόμων, ενώ η Εποχή ΙΙ (1920-1950) χαρακτηρίζεται από την ίδρυση της Deutsche Reichsbahn. Ακολουθούν η μεταπολεμική περίοδος της Deutsche Bundesbahn, η εποχή των InterCity, η επανένωση των γερμανικών σιδηροδρόμων μετά την πτώση του Τείχους, και τέλος η σύγχρονη εποχή της διεθνοποίησης από το 2005 και έπειτα.
Η πρώτη εμφάνιση τρένου σε ράγες από την Märklin έγινε το 1891, αλλά γρήγορα η αγορά επεκτάθηκε σε αξεσουάρ όπως φιγούρες ζώων, υπαλλήλων, ακόμα και μικροσκοπικά κιβώτια μαργαρίνης ή καπελιέρες, θέτοντας τις βάσεις για τη δημιουργία ολοκληρωμένων τοπίων.
Τεχνικές κατασκευής: Από τον καφέ στην άσφαλτο
Αν και στο Αμβούργο, το διάσημο Miniatur Wunderland έχει επενδύσει περίπου 45 εκατομμύρια ευρώ σε 1.694 τετραγωνικά μέτρα, οι τεχνικές στο Göppingen αποδεικνύουν ότι η δημιουργικότητα δεν απαιτεί πάντα τεράστια κονδύλια. Ο φλοιός πεύκου, αλεσμένος σε μύλο καφέ, μετατρέπεται σε πειστικό χώμα, ενώ το γκρι γυαλόχαρτο προσομοιώνει άψογα την άσφαλτο.
Οι κατασκευαστές χρησιμοποιούν ειδικά υποστρώματα καουτσούκ για τη μείωση του θορύβου, ενώ γέφυρες και κτίρια χαράσσονται πάνω σε πλάκες styrodur με απλά εργαλεία όπως κατσαβίδια. Ακόμα και οδοντογλυφίδες επιστρατεύονται για να στηρίξουν τα κλίματα στους μικροσκοπικούς αμπελώνες. Η τεχνολογία, ωστόσο, έχει εισχωρήσει και εδώ: οι σύγχρονες ηλεκμάμαξες μπορούν να παράγουν έως και 32 διαφορετικούς ήχους, ενώ ειδικοί φωτισμοί δημιουργούν την ψευδαίσθηση ηλεκτροσυγκόλλησης μέσα στα εργαστήρια συντήρησης.
Το ενδιαφέρον για την τεχνική πλευρά της κατασκευής τοπίου είναι τεράστιο. Σε εκδήλωση όπου προσκλήθηκαν 60 μέλη του κλαμπ πελατών της εταιρείας, το 99,9% των ερωτήσεων δεν αφορούσε τα τρένα αυτά καθαυτά, αλλά τον τρόπο υπολογισμού της κλίμακας και τις τεχνικές κατασκευής βουνών, αποδεικνύοντας ότι η δημιουργία του περιβάλλοντος χώρου αποτελεί πλέον τον πυρήνα της εμπειρίας.
