Ελβετία – Πρόταση για την υποχρεωτική αποδοχή μετρητών σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες κατατέθηκε πρόσφατα στο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο.
Στόχος είναι η νομική διασφάλιση της δυνατότητας πληρωμής με φυσικό χρήμα σε κρίσιμους τομείς, όπως οι δημόσιες συγκοινωνίες, τα παρκόμετρα και οι δημόσιες εγκαταστάσεις. Η νομοθετική αυτή κίνηση έρχεται ως άμεση συνέχεια της πρόσφατης εθνικής ψηφοφορίας για την προστασία των φυσικών συναλλαγών.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Απόρριψη της αρχικής πρωτοβουλίας τον Μάρτιο αλλά έγκριση του κυβερνητικού αντιπροσχεδίου με 73%.
- Προτεινόμενη υποχρέωση αποδοχής μετρητών σε όλα τα μέσα μεταφοράς και τις δημόσιες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας.
- Αντίστοιχα υποχρεωτικά μέτρα εφαρμόζονται ήδη στο καντόνι της Γενεύης και στο Λιχτενστάιν.
Η πολιτική μεταστροφή και η νέα κοινοβουλευτική πρωτοβουλία
Η κοινοβουλευτική πρωτοβουλία κατατέθηκε από τον Εθνικό Σύμβουλο (Nationalrat) του καντονιού St. Gallen, Roland Büchel. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια καθαρή αλλαγή στάσης για τον συγκεκριμένο πολιτικό.
Το 2013, ο ίδιος είχε προτείνει την πλήρη κατάργηση του νομίσματος των πέντε ραπών (Fünfräppler). Το επιχείρημά του τότε εστίαζε στο γεγονός ότι το κόστος παραγωγής υπερέβαινε την ονομαστική αξία του νομίσματος, επιβαρύνοντας υπέρμετρα τα ομοσπονδιακά ταμεία.
Η κυκλοφορία περιελάμβανε 1,4 δισεκατομμύρια νομίσματα, κατασκευασμένα από ένα χαρακτηριστικό κράμα χαλκού, αλουμινίου και νικελίου σε χρυσό χρώμα.
Η κοινωνική κατακραυγή τον ανάγκασε τότε να αποσύρει εκείνη την πρόταση. Η στροφή του προς την υπεράσπιση των φυσικών χρημάτων επιβεβαιώθηκε με τη νέα του παρέμβαση.
Η πρόσφατη δράση του συνδέεται άμεσα με την εθνική ψηφοφορία της 8ης Μαρτίου. Το εκλογικό σώμα απέρριψε την αρχική πρωτοβουλία για τα μετρητά, αλλά υπερψήφισε το κυβερνητικό αντιπροσχέδιο με ποσοστό 73 τοις εκατό.
Η νέα συνταγματική διάταξη ορίζει ρητά ότι η Εθνική Τράπεζα (Nationalbank) οφείλει να εγγυάται τον επαρκή εφοδιασμό της χώρας με φυσικό χρήμα.
Σύμφωνα με επίσημες τοποθετήσεις, η νέα κοινοβουλευτική προσπάθεια σχεδιάστηκε σε συνεργασία με τον Richard Koller, βασικό εμπνευστή του αρχικού δημοψηφίσματος. Επιθυμία των εμπνευστών είναι η νομική θωράκιση της συνταγματικής επιταγής με πρακτικά και εφαρμόσιμα μέτρα.
Το νομικό πλαίσιο για τις δημόσιες υποδομές
Το επίκεντρο της νέας νομοθετικής πρότασης αφορά αποκλειστικά τις συναλλαγές με κρατικούς και ημικρατικούς φορείς.
Η χρήση χαρτονομισμάτων και κερμάτων προτείνεται να καταστεί υποχρεωτική παντού όπου προσφέρονται υπηρεσίες κοινής ωφέλειας (Service public).
Στον κατάλογο των φορέων περιλαμβάνονται οι δημόσιες διοικήσεις και οι πάροχοι των μέσων μαζικής μεταφοράς. Παράλληλα, η ρύθμιση επεκτείνεται σε υποδομές ελεύθερης πρόσβασης.
Οι πολίτες θα πρέπει να διατηρούν το δικαίωμα να πληρώνουν με μετρητά στα αυτόματα μηχανήματα στάθμευσης και στις δημόσιες τουαλέτες. Οι νομικές βάσεις οφείλουν να τροποποιηθούν αναλόγως για να υποστηρίξουν άμεσα αυτές τις απαιτήσεις.
Η εμβέλεια της συγκεκριμένης πρότασης παραμένει στοχευμένη και δεν επηρεάζει καθόλου τον ιδιωτικό τομέα. Τα μέτρα που προωθούνται διαφέρουν από τις πιο αυστηρές πολιτικές που εφαρμόζουν ήδη άλλες περιοχές.
Στο γειτονικό Λιχτενστάιν, προωθείται πρωτοβουλία που θα καθιστά τα μετρητά νόμιμο χρήμα με καθολική υποχρέωση αποδοχής. Αντίστοιχα, το Μεγάλο Συμβούλιο στο καντόνι της Γενεύης ενέκρινε νομικό πλαίσιο που θα τεθεί σε ισχύ το 2025.
Εκεί, τα εστιατόρια και οι καφετέριες θα είναι νομικά υποχρεωμένα να δέχονται μετρητά, σε αντίθεση με την υπόλοιπη χώρα. Η ομοσπονδιακή προσέγγιση επιλέγει σαφώς την ηπιότερη οδό.
Ανθεκτικότητα συστήματος και ψηφιακές απειλές
Η επιχειρηματολογία υπέρ της διατήρησης του φυσικού χρήματος εστιάζει στην ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών.
Τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα απαιτείται να λειτουργούν ισότιμα με τις ψηφιακές μεθόδους πληρωμής για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του συστήματος. Οι ηλεκτρονικές συναλλαγές εξαρτώνται απόλυτα από εξωτερικούς παράγοντες.
Σε περιπτώσεις διακοπής ρεύματος, κατάρρευσης του διαδικτύου ή σοβαρών τεχνικών βλαβών, οι ηλεκτρονικές κάρτες καθίστανται άχρηστες.
Η κυκλοφορία ρευστού λειτουργεί ως η βασική φυσική δικλείδα ασφαλείας. Η οικονομία διατηρεί τη στοιχειώδη ρευστότητά της ανεξάρτητα από τεχνολογικές καταρρεύσεις.
Το φυσικό χρήμα αποτελεί ένα κρίσιμο εργαλείο κατά τη διάρκεια κρίσεων και καταστάσεων έκτακτης ανάγκης. Ο κίνδυνος κυβερνοεπιθέσεων στα τραπεζικά δίκτυα καθιστά απολύτως αναγκαία την ύπαρξη εναλλακτικών μεθόδων.
Αυτή η διαπίστωση οδηγεί ήδη στην αναθεώρηση νομισματικών πολιτικών σε διεθνές επίπεδο. Χώρες της Σκανδιναβίας, όπως η Σουηδία και η Νορβηγία, επαναξιολογούν την έντονη ψηφιοποίηση των συναλλαγών τους.
Η ανάγκη για ετοιμότητα απέναντι σε κρίσεις αποτελεί το βασικό κίνητρο για την επιστροφή σε παραδοσιακές μορφές πληρωμών στις βορειοευρωπαϊκές κοινωνίες.
Κοινωνική ενσωμάτωση και προσωπικά δεδομένα
Πέρα από την τεχνική ασφάλεια, η υποχρεωτική αποδοχή μετρητών εξυπηρετεί σαφείς κοινωνικούς σκοπούς. Ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στην πρόσβαση στις ψηφιακές τραπεζικές υπηρεσίες.
Ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρίες και πολίτες με χαμηλά εισοδήματα βασίζονται συχνά αποκλειστικά στον φυσικό προϋπολογισμό για τη διαχείριση των εξόδων τους. Η αποκλειστική χρήση καρτών κινδυνεύει να αποκλείσει τους συγκεκριμένους πολίτες από βασικές υπηρεσίες.
Το ίδιο ισχύει για άτομα χωρίς ενεργό τραπεζικό λογαριασμό, για νέους χωρίς πιστωτικές κάρτες και για πολίτες που βρίσκονται σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης.
Παράλληλα, αναδεικνύεται εντόνως η διάσταση της προστασίας της ιδιωτικότητας. Οι ψηφιακές πληρωμές αφήνουν λεπτομερή ηλεκτρονικά ίχνη για τις καθημερινές καταναλωτικές συνήθειες.
Ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού επιλέγει συνειδητά να απέχει από τη χρήση τραπεζικών εφαρμογών και έξυπνων κινητών τηλεφώνων. Η επιλογή αυτή πηγάζει πρωτίστως από την ανάγκη διαφύλαξης των προσωπικών τους δεδομένων.
Η ύπαρξη και η αποδοχή του φυσικού χρήματος διασφαλίζει ότι αυτοί οι πολίτες διατηρούν την ελευθερία να συμμετέχουν στην οικονομική ζωή διατηρώντας την πλήρη ανωνυμία τους. Το δικαίωμα της επιλογής παραμένει κεντρικός πυλώνας της νέας πρωτοβουλίας.
