Γερμανία – Ακριβώς 140 χρόνια έχουν περάσει από την ημέρα που ο Carl Benz άλλαξε τον ρου της ιστορίας, καταθέτοντας στο Αυτοκρατορικό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας στο Βερολίνο την πατέντα με αριθμό 37435 για το «όχημα με κινητήρα αερίου». Η 29η Ιανουαρίου 1886 θεωρείται η γενέθλια ημέρα του σύγχρονου αυτοκινήτου, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας βιομηχανικής εποποιίας που καθιέρωσε τη Γερμανία ως παγκόσμια υπερδύναμη. Σήμερα, ωστόσο, η εμβληματική αυτή βιομηχανία εμφανίζει ρωγμές, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν δομικό μετασχηματισμό που απειλεί την παραδοσιακή της κυριαρχία.
Η εικόνα της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας μοιάζει πλέον με ένα πολυτελές όχημα που φέρει μια βαθιά γρατζουνιά στο αμάξωμα: η ζημιά είναι επισκευάσιμη, αλλά αισθητή. Τα κέρδη δέχονται πιέσεις, οι κατασκευαστές εφαρμόζουν προγράμματα λιτότητας και ο ανταγωνισμός, ιδιαίτερα στους τομείς της ηλεκτροκίνησης και του λογισμικού, έχει ενταθεί δραματικά. Παρά την ιστορική βαρύτητα ονομάτων όπως η Mercedes-Benz, η BMW και η Volkswagen, η μετάβαση στη νέα εποχή αποδεικνύεται επώδυνη.
Διαχωρισμός κρίσης: Κατασκευαστές εναντίον προμηθευτών
Παρά την αρνητική συγκυρία, ειδικοί του κλάδου εμφανίζονται προσεκτικοί στη χρήση του όρου «κρίση» για το σύνολο της βιομηχανίας. Ο αναλυτής αυτοκινήτου και λέκτορας στο Fachhochschule des Mittelstands (FHM) της Κολωνίας, Frank Schwope, διευκρινίζει ότι οι μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα, αλλά όχι κρίση επιβίωσης. Το επιχείρημά του βασίζεται στην οικονομική ευρωστία των ομίλων, οι οποίοι συνεχίζουν να καταγράφουν κέρδη και να διανέμουν μερίσματα στους μετόχους τους.
Τα οικονομικά αποτελέσματα επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα. Ακόμη και στο δύσκολο οικονομικό έτος 2024, οι γερμανικοί κολοσσοί κατέγραψαν κέρδη δισεκατομμυρίων. Η Mercedes-Benz σημείωσε κέρδη ύψους 10,4 δισεκατομμυρίων ευρώ, η BMW περίπου 7,7 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ ο όμιλος Volkswagen ξεπέρασε τα 12 δισεκατομμύρια ευρώ. Αν και το 2025 παρατηρήθηκε περαιτέρω πτώση, τα ταμεία των εταιρειών παρέμειναν πλεονασματικά.
Στον αντίποδα, η πραγματική κρίση χτυπά τον κλάδο των προμηθευτών. Οι εταιρείες που τροφοδοτούν τις γραμμές παραγωγής βρίσκονται σε δεινή θέση, προχωρώντας σε περικοπές θέσεων εργασίας, κλείσιμο εργοστασίων και πώληση ολόκληρων τμημάτων. Η στροφή προς την ηλεκτροκίνηση καθιστά πολλά παραδοσιακά εξαρτήματα άχρηστα, ενώ οι πιέσεις κόστους που μετακυλίουν οι μεγάλοι κατασκευαστές επιδεινώνουν την κατάσταση.
Μείωση απασχόλησης και το τέλος των «χρυσών» κερδών
Η αποτύπωση της κατάστασης στην αγορά εργασίας είναι ανησυχητική. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ομοσπονδιακής Στατιστικής Υπηρεσίας, στο τέλος του τρίτου τριμήνου του 2025, ο κλάδος απασχολούσε 48.700 λιγότερους εργαζόμενους σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Ο συνολικός αριθμός των απασχολούμενων υποχώρησε στους 721.400, σημειώνοντας το χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα του 2011.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα υπέρογκα κέρδη που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού αποτέλεσαν μια στρέβλωση της πραγματικότητας. Όπως εξηγεί ο Frank Schwope, η έλλειψη μικροτσιπ οδήγησε τους κατασκευαστές να διοχετεύσουν τα διαθέσιμα εξαρτήματα στα ακριβότερα μοντέλα με τα υψηλότερα περιθώρια κέρδους, περιορίζοντας παράλληλα τις εκπτώσεις. Αυτή η ανωμαλία της αγοράς πλέον εξομαλύνεται, αποκαλύπτοντας τις πραγματικές προκλήσεις κερδοφορίας.
Ιστορικά στοιχεία από την PwC δείχνουν ότι από το 1990 έως τα τέλη της δεκαετίας του 2000, τα αθροιστικά κέρδη των τριών μεγάλων ομίλων κυμαίνονταν σε μονοψήφια δισεκατομμύρια. Η εκτίναξη άνω των 50 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2021 ήταν μια εξαιρετική συγκυρία, από την οποία η βιομηχανία έχει πλέον προσγειωθεί σε επίπεδα άνω των 30 δισεκατομμυρίων ευρώ, παραμένοντας ωστόσο σε υψηλά επίπεδα σε σχέση με το παρελθόν.
Το μέλλον: Μπαταρίες και νέοι ρόλοι
Κοιτάζοντας προς το μέλλον, η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία καλείται να επαναπροσδιορίσει την ταυτότητά της. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι μεγάλες μάρκες θα επιβιώσουν την επόμενη δεκαετία, αλλά η τεχνολογική υπεροχή της Γερμανίας δεν είναι πλέον δεδομένη. Η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση ακυρώνει το παραδοσιακό πλεονέκτημα του κινητήρα εσωτερικής καύσης. Στο νέο τοπίο, η τεχνογνωσία δεν κρίνεται στα έμβολα και τους κυλίνδρους, αλλά στην ικανότητα παραγωγής αποδοτικών μπαταριών.
Ο Stefan Reindl, διευθυντής του Institut für Automobilwirtschaft στο Geislingen, προβλέπει μια αλλαγή ρόλου και όχι το τέλος της βιομηχανίας. Η Γερμανία αναμένεται να διατηρήσει τη θέση της ως κορυφαία αγορά για την έρευνα, την ανάπτυξη, την παραγωγή πολυτελών (premium) οχημάτων και την πολύπλοκη ενοποίηση συστημάτων. Αντίθετα, η τυποποιημένη μαζική παραγωγή θα συνεχίσει να μεταφέρεται σε άλλες περιοχές του πλανήτη.
Η πρόκληση για την επόμενη δεκαετία δεν είναι μόνο η διατήρηση της παράδοσης και του κύρους, αλλά η επίτευξη τεχνολογικού βάθους σε έναν κόσμο όπου το λογισμικό και οι γεωπολιτικές ισορροπίες καθορίζουν την επιτυχία. Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία εισέρχεται σε φάση «επαναδιαπραγμάτευσης» της διεθνούς της θέσης, αναζητώντας την επόμενη καινοτομία που θα έχει την βαρύτητα της εφεύρεσης του Carl Benz.
