Σε ένα εξαιρετικά βαρύ κλίμα, με τον πόλεμο στην Ευρώπη να συμπληρώνει πέντε χρόνια και τις γεωπολιτικές ισορροπίες να έχουν ανατραπεί πλήρως, ο Γερμανός Καγκελάριος Friedrich Merz άνοιξε τις εργασίες της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου (MSC).
Μπροστά σε ένα ακροατήριο που περιλάμβανε υψηλόβαθμους Αμερικανούς αξιωματούχους, ο επικεφαλής της γερμανικής κυβέρνησης επιχείρησε μια δύσκολη ισορροπία: να οριοθετήσει τη θέση της Ευρώπης απέναντι στο κίνημα MAGA, χωρίς όμως να κόψει τις γέφυρες με την Ουάσιγκτον, σε μια εποχή που η Γηραιά Ήπειρος παραμένει στρατιωτικά εξαρτημένη.
Το σκηνικό στο ξενοδοχείο Bayerischer Hof δεν θυμίζει σε τίποτα το παρελθόν. Η διεθνής τάξη πραγμάτων, όπως την γνωρίζαμε, έχει καταρρεύσει, γεγονός που αποτυπώνεται και στον φετινό τίτλο της διάσκεψης: «Under destruction» (Υπό καταστροφή).
Με τα ρωσικά μαχητικά drones να χτυπούν ευρωπαϊκό έδαφος όλο το 24ωρο, τις συνθήκες για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών να αποτελούν παρελθόν και την Κίνα να διεκδικεί ρόλο περιφερειακού ηγεμόνα με πυρηνικές δυνατότητες, ο Friedrich Merz κάλεσε την Ευρώπη να επιστρέψει από τις «διακοπές της από την παγκόσμια ιστορία».
Ευθείες βολές κατά του προστατευτισμού και του MAGA
Ο Καγκελάριος επέλεξε να μιλήσει με σαφήνεια για το χάσμα που χωρίζει πλέον το Βερολίνο από τη σημερινή διοίκηση των ΗΠΑ.
Χωρίς περιστροφές, διαχώρισε τη θέση της Γερμανίας από τις πρακτικές της κυβέρνησης του Donald Trump, δηλώνοντας πως ο «πολιτισμικός πόλεμος» του κινήματος MAGA (Make America Great Again) δεν αφορά την Ευρώπη.
Ο Friedrich Merz υπογράμμισε ότι η ελευθερία του λόγου στη Γερμανία σταματά εκεί που προσβάλλεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το Σύνταγμα, ενώ απέρριψε κατηγορηματικά τη λογική των δασμών και του προστατευτισμού, τασσόμενος υπέρ του ελεύθερου εμπορίου.
Παρά τις ιδεολογικές διαφορές και την αποξένωση που έχει φέρει η δεύτερη θητεία Trump, ο Merz κατέστησε σαφές ότι δεν επιδιώκει τη ρήξη.
Αναγνώρισε μάλιστα ότι κατανοεί μέρος της δυσφορίας και των αμφιβολιών που εκφράζονται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, αρνούμενος ωστόσο να υιοθετήσει μια λογική «εμείς εναντίον αυτών». Στόχος του είναι η ενδυνάμωση της Ευρώπης, όχι η διάλυση του ΝΑΤΟ.
Η σκληρή πραγματικότητα της στρατιωτικής εξάρτησης
Η ανάλυση του Καγκελαρίου βασίστηκε σε ρεαλιστικά δεδομένα που είναι γνωστά στους κύκλους ασφαλείας: η Ευρώπη δεν μπορεί ακόμη να επιβιώσει στρατιωτικά χωρίς τις ΗΠΑ.
Η εξάρτηση είναι καθολική, από τη δορυφορική αναγνώριση και τις υπηρεσίες πληροφοριών μέχρι την αεράμυνα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ευρώπη δεν παράγει καν επαρκή πυρομαχικά για τα αμυντικά συστήματα που χρησιμοποιεί.
Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι η Γερμανία μόλις ανακοίνωσε την παραχώρηση πέντε κατευθυνόμενων βλημάτων για το σύστημα Patriot στην Ουκρανία – μια ποσότητα που στο πεδίο της μάχης εξαντλείται μέσα σε ένα λεπτό.
Επιπλέον, ο Friedrich Merz επεσήμανε ότι κρίσιμες στρατηγικές ικανότητες, όπως η διοίκηση μεγάλων στρατιωτικών σχηματισμών, παραμένουν αποκλειστικό προνόμιο των Αμερικανών.
Το γεγονός ότι η ανώτατη διοίκηση των νατοϊκών δυνάμεων στην Ευρώπη ανήκε πάντα σε Αμερικανό στρατιωτικό δεν είναι τυχαίο.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο Καγκελάριος απέρριψε τις φωνές που ζητούν βιαστική απομάκρυνση από τις ΗΠΑ ως αντανακλαστικές και μη πειστικές, ειδικά μπροστά στην πυρηνική απειλή που εκπορεύεται από τη Ρωσία του Vladimir Putin.
«Αν διαλυθεί η Ευρώπη, διαλύεται η Γερμανία»
Περνώντας στο πεδίο των ευθυνών της Ευρώπης, ο Merz ζήτησε άμεση αλλαγή νοοτροπίας.
Τόνισε την ανάγκη για «διακόπτη στο μυαλό», προειδοποιώντας ότι η διατήρηση της ελευθερίας θα απαιτήσει θυσίες εδώ και τώρα, όχι στο μέλλον.
Η αναφορά του στη συνταγματική αναθεώρηση που ήδη έκανε η Γερμανία και στη μεταρρύθμιση της στρατιωτικής θητείας έδειξε τη σοβαρότητα της κατάστασης, με τον ίδιο να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για περαιτέρω αυστηροποίηση του μοντέλου στράτευσης, εάν αυτό κριθεί απαραίτητο.
Η προειδοποίησή του ήταν υπαρξιακή: ως κεντρική δύναμη της ηπείρου, η τύχη της Γερμανίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Ζerreißt Europa, zerreißt Deutschland» (Αν διαλυθεί η Ευρώπη, διαλύεται η Γερμανία), ανέφερε χαρακτηριστικά, θέτοντας το διακύβευμα της ενότητας.
Η ομιλία του Friedrich Merz λειτούργησε και ως προοίμιο για τις κρίσιμες συναντήσεις που ακολουθούν στο Μόναχο.
Με σχεδόν 50 Αμερικανούς βουλευτές και γερουσιαστές να βρίσκονται στην πόλη, ο Καγκελάριος προετοιμάζεται για το παραδοσιακό «McCain-Dinner», αλλά και για τετ-α-τετ με τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Marco Rubio.
Το μήνυμα που θέλησε να περάσει πριν από αυτές τις επαφές ήταν σαφές: η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ δεν είναι βάρος, αλλά ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και για τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
