Μία σαρωτική αλλαγή στην εργασιακή κουλτούρα της Γερμανίας επιχειρεί να επιβάλει ο Καγκελάριος Friedrich Merz, ανοίγοντας ευθέως μέτωπο με το καθεστώς των αναρρωτικών αδειών.
Σε μια περίοδο όπου η γερμανική οικονομία αναζητά τρόπους ανάκαμψης, η κυβέρνηση θέτει στο στόχαστρο τα υψηλά ποσοστά απουσίας των εργαζομένων λόγω ασθένειας, χρησιμοποιώντας ως αντιπαράδειγμα την εργασιακή πραγματικότητα άλλων ευρωπαϊκών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Η συζήτηση έχει ανάψει για τα καλά, με αφορμή τα στοιχεία που δείχνουν ότι οι Γερμανοί απουσιάζουν από την εργασία τους σχεδόν διπλάσιο χρόνο σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο κρατίδιο της Βάδης-Βυρτεμβέργης, ο Friedrich Merz υιοθέτησε ιδιαίτερα αυστηρό τόνο, επισημαίνοντας ότι ο μέσος Γερμανός εργαζόμενος λαμβάνει περίπου 14,5 ημέρες αναρρωτικής άδειας ετησίως, τη στιγμή που ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρώπη περιορίζεται στις 8 ημέρες.
Ο Καγκελάριος υπογράμμισε με έμφαση ότι αυτή η διαφορά μεταφράζεται σε σχεδόν τρεις εβδομάδες χαμένης παραγωγικότητας ανά εργαζόμενο κάθε χρόνο, θέτοντας το ρητορικό ερώτημα εάν αυτή η πρακτική είναι πραγματικά απαραίτητη ή αν αποτελεί ένδειξη κατάχρησης του κοινωνικού κράτους.
Η παρέμβαση του Friedrich Merz δεν περιορίστηκε σε διαπιστώσεις, αλλά προχώρησε στην ανάγκη θέσπισης κινήτρων που θα ενθαρρύνουν την παρουσία στην εργασία.
Συνδέοντας άμεσα την εργασιακή συνέπεια με την εθνική οικονομική επίδοση, τόνισε ότι για να διατηρηθεί το επίπεδο ευημερίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, απαιτείται συλλογική προσπάθεια και υψηλότερη παραγωγικότητα από τα σημερινά επίπεδα.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται να ευθυγραμμιστεί πλήρως με τις πιέσεις που ασκούν εδώ και καιρό οι ισχυροί επιχειρηματικοί όμιλοι της χώρας.
Η έκρηξη του κόστους και η πίεση των βιομηχάνων
Οι ανησυχίες της Καγκελαρίας βρίσκουν ισχυρό έρεισμα στα οικονομικά δεδομένα που παρουσιάζουν οι κολοσσοί της γερμανικής βιομηχανίας.
Χαρακτηριστική είναι η στάση του Ola Källenius, διευθύνοντος συμβούλου της Mercedes-Benz, ο οποίος έχει επανειλημμένα κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τις οικονομικές επιπτώσεις της αυξημένης απουσίας προσωπικού.
Σε μια συγκυρία που χαρακτηρίζεται από ύφεση, υψηλό ενεργειακό κόστος και έντονες διεθνείς εμπορικές προκλήσεις, η γερμανική βιομηχανία δυσκολεύεται να απορροφήσει το κόστος των κενών θέσεων εργασίας.
Τα αριθμητικά στοιχεία είναι αποκαλυπτικά για το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζει η γερμανική οικονομία.
Σύμφωνα με τις σχετικές εκθέσεις, το κόστος των αποζημιώσεων για αναρρωτικές άδειες που καλούνται να πληρώσουν οι γερμανικές επιχειρήσεις έχει σχεδόν διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία.
Συγκεκριμένα, από τα 36,9 δισεκατομμύρια ευρώ το 2010, το ποσό εκτινάχθηκε στα 76,7 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023.
Ακόμα και αν υπολογιστεί η επίδραση του πληθωρισμού, η πραγματική αύξηση του κόστους αγγίζει το εντυπωσιακό 57%, δημιουργώντας μια τεράστια οικονομική τρύπα για τους εργοδότες.
Παράγοντες της αγοράς αποδίδουν αυτή την εκτίναξη εν μέρει στην αύξηση του εργατικού δυναμικού και στους υψηλότερους μισθούς, ωστόσο εντοπίζουν και δομικά προβλήματα στον τρόπο χορήγησης των αδειών.
Ιδιαίτερη κριτική ασκείται στη δυνατότητα που θεσπίστηκε μετά την πανδημία για τηλεφωνική έκδοση ιατρικής γνωμάτευσης.
Ο Friedrich Merz και οι εκπρόσωποι των εργοδοτών θεωρούν ότι αυτή η ευκολία έχει οδηγήσει σε φαινόμενα κατάχρησης, με πολλούς εργαζόμενους να επιλέγουν την οδό της ασθένειας χωρίς να συντρέχουν σοβαροί ιατρικοί λόγοι, επιβαρύνοντας δυσανάλογα το σύστημα.
Το μοντέλο της «ημέρας αναμονής» και οι σκανδιναβικές λύσεις
Στο τραπέζι του διαλόγου έχουν πέσει ήδη ριζοσπαστικές προτάσεις για τον περιορισμό του φαινομένου, οι οποίες προκαλούν έντονες αντιδράσεις.
Ο Oliver Bäte, επικεφαλής της Allianz, της μεγαλύτερης ασφαλιστικής εταιρείας στην Ευρώπη, έχει προτείνει δημόσια τη θεσμοθέτηση της «ημέρας αναμονής».
Σύμφωνα με αυτό το σχέδιο, η πρώτη ημέρα ασθένειας του εργαζομένου δεν θα αμείβεται, πρακτική που στοχεύει να λειτουργήσει ως αντικίνητρο για τις απουσίες μικρής διάρκειας.
Ο Oliver Bäte εκτιμά ότι μια τέτοια ρύθμιση θα μπορούσε να εξοικονομήσει έως και 40 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για τις γερμανικές επιχειρήσεις.
Ως πρότυπο για αυτή την πρόταση χρησιμοποιείται το μοντέλο που εφαρμόζεται στη Μεγάλη Βρετανία, όπου οι εργαζόμενοι δεν δικαιούνται κρατική αποζημίωση για τις τρεις πρώτες ημέρες της ασθένειάς τους, λαμβάνοντας στη συνέχεια μόνο ένα ποσοστό του μισθού τους.
Ωστόσο, οι επικριτές αυτού του μέτρου αντιτείνουν ότι η οικονομική πίεση μπορεί να οδηγήσει σε αντίθετα αποτελέσματα, αναγκάζοντας ασθενείς εργαζόμενους να προσέρχονται στην εργασία τους, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο μετάδοσης ιώσεων και πρόκλησης εργατικών ατυχημάτων, κάτι που τελικά θα κόστιζε περισσότερο στις επιχειρήσεις.
Μια πιο ήπια εναλλακτική που εξετάζεται είναι η υιοθέτηση στοιχείων από το σκανδιναβικό μοντέλο, και συγκεκριμένα από τη Σουηδία.
Εκεί, το σύστημα προβλέπει μεγαλύτερη ευελιξία, καθώς ο γιατρός έχει τη δυνατότητα να διαγνώσει ότι ένας εργαζόμενος είναι «μερικώς ασθενής».
Αυτό επιτρέπει στον εργαζόμενο να εργαστεί με μειωμένο ωράριο, αντί να απέχει πλήρως από τα καθήκοντά του.
Παράλληλα, στη Σουηδία ο εργοδότης καλύπτει το 80% του μισθού για τις δύο πρώτες εβδομάδες ασθένειας, με τον κρατικό φορέα υγείας να αναλαμβάνει το υπόλοιπο κόστος στη συνέχεια.
Η ευρωπαϊκή κατάταξη και η θέση των Ελλήνων εργαζομένων
Η συζήτηση για τις αναρρωτικές άδειες φέρνει στην επιφάνεια ενδιαφέροντα στατιστικά στοιχεία από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), τα οποία ανατρέπουν πολλά στερεότυπα.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα του 2024, οι Έλληνες εργαζόμενοι καταλαμβάνουν τη δεύτερη χαμηλότερη θέση στην Ευρώπη όσον αφορά τη λήψη αναρρωτικών αδειών μετ’ αποδοχών.
Οι μισθωτοί πλήρους απασχόλησης στην Ελλάδα λαμβάνουν κατά μέσο όρο μόλις 0,2 εβδομάδες αναρρωτικής ετησίως, αριθμός που αντιστοιχεί σε περίπου 1,4 εργάσιμες ημέρες.
Η μόνη χώρα με χαμηλότερο ποσοστό από την Ελλάδα είναι η Ρουμανία, όπου οι εργαζόμενοι απουσιάζουν λόγω ασθένειας μόλις 0,1 εβδομάδες τον χρόνο.
Αυτά τα στοιχεία χρησιμοποιούνται πλέον ως σημείο αναφοράς από τη γερμανική πλευρά, παρουσιάζοντας τους Έλληνες εργαζόμενους ως παράδειγμα αντοχής και εργατικότητας, σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα που καλλιεργήθηκε κατά την περίοδο της κρίσης χρέους.
Η πραγματικότητα αυτή υποδηλώνει ότι στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες του Νότου, οι εργαζόμενοι συχνά αναγκάζονται να εργαστούν ακόμα και όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας.
Στον αντίποδα, τα στοιχεία του ΟΟΣΑ επιβεβαιώνουν ότι οι χώρες της Βόρειας Ευρώπης έχουν τα πρωτεία στις απουσίες.
Οι Γερμανοί πλήρους απασχόλησης καταγράφουν κατά μέσο όρο 3,6 εβδομάδες ασθένειας ετησίως. Ωστόσο, δεν βρίσκονται στην κορυφή της λίστας.
Οι Γάλλοι εργαζόμενοι απουσιάζουν περίπου 4,1 εβδομάδες, ενώ το απόλυτο ρεκόρ κατέχουν οι Νορβηγοί.
Σύμφωνα με τις μετρήσεις, στη Νορβηγία οι εργαζόμενοι έλειψαν από την εργασία τους για λόγους υγείας κατά μέσο όρο 5,9 εβδομάδες το 2024, δηλαδή σχεδόν ενάμιση μήνα.
