Ριζικές ανατροπές στον τρόπο διεξαγωγής των συνοριακών ελέγχων φέρνει η πλήρης εφαρμογή του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο τίθεται σε καθολική λειτουργία στις 10 Απριλίου 2026.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη σηματοδοτεί το οριστικό τέλος της παραδοσιακής σφραγίδας στα διαβατήρια για τους ταξιδιώτες βραχείας διαμονής που προέρχονται από τρίτες χώρες. Στη θέση της, το ευρωπαϊκό πλαίσιο εισάγει την ψηφιακή καταγραφή των εισόδων, των εξόδων και των αρνήσεων εισόδου. Η σταδιακή ενσωμάτωση του μηχανισμού είχε ξεκινήσει από τον περασμένο Οκτώβριο σε είκοσι εννέα ευρωπαϊκές χώρες, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προκρίνει πλέον το καθολικό πέρασμα στη νέα ψηφιακή εποχή.
Κεντρικός πυρήνας της νέας μεθοδολογίας είναι η υποχρεωτική λήψη βιομετρικών στοιχείων. Οι αρχές θα καταγράφουν πλέον ψηφιακές φωτογραφίες προσώπου και δακτυλικά αποτυπώματα, τα οποία θα συνδέονται άμεσα με τα προσωπικά δεδομένα του ταξιδιωτικού εγγράφου. Ο πρωταρχικός στόχος του νέου πλαισίου επικεντρώνεται στον εκσυγχρονισμό των υποδομών ασφαλείας και στη στενότερη παρακολούθηση των μεταναστευτικών ροών. Παράλληλα, το σύστημα στοχεύει στην καταπολέμηση της διασυνοριακής απάτης και στον ταχύτερο εντοπισμό προσώπων που συνιστούν απειλή.
Τα πρώτα στατιστικά δείγματα από τη λειτουργία του συστήματος κρίνονται αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έχουν ήδη καταγραφεί περισσότερες από 24.000 περιπτώσεις άρνησης εισόδου. Οι κύριες αιτίες αφορούν τη χρήση ληγμένων ή παραποιημένων ταξιδιωτικών εγγράφων, καθώς και την αδυναμία των επιβατών να τεκμηριώσουν επαρκώς τον σκοπό της μετακίνησής τους. Την ίδια στιγμή, οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές εντόπισαν περισσότερα από 600 άτομα τα οποία κατηγοριοποιήθηκαν ως πιθανοί κίνδυνοι για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ποιες κατηγορίες ταξιδιωτών επηρεάζονται και ποιοι εξαιρούνται από τους ελέγχους
Το πεδίο εφαρμογής του ψηφιακού ελέγχου αφορά άμεσα τους υπηκόους χωρών εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του χώρου Σένγκεν, οι οποίοι προγραμματίζουν διαμονή έως 90 ημέρες εντός μιας χρονικής περιόδου 180 ημερών. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι Βρετανοί πολίτες, αλλά και όσοι ταξιδιώτες απολαμβάνουν καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης βίζας, ανεξάρτητα από το αν η μετακίνησή τους αφορά τουριστικούς ή επαγγελματικούς σκοπούς. Ο κανόνας επεκτείνεται και στους ιδιοκτήτες ακινήτων σε ευρωπαϊκό έδαφος, οι οποίοι δεν διαθέτουν επίσημη άδεια διαμονής.
Από την άλλη πλευρά, ο κανονισμός προβλέπει συγκεκριμένες και αυστηρά οριοθετημένες εξαιρέσεις. Η Ιρλανδία και η Κύπρος διατηρούν το δικαίωμα εξαίρεσης από τη χρήση του εν λόγω συστήματος, συνεχίζοντας τον χειροκίνητο έλεγχο των διαβατηρίων. Εκτός της υποχρεωτικής καταγραφής παραμένουν οι πολίτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι υπήκοοι χωρών του χώρου Σένγκεν, καθώς και τα άτομα που κατέχουν άδειες διαμονής ή θεωρήσεις μακράς διάρκειας. Στις εξαιρέσεις περιλαμβάνονται επίσης τα μέλη των οικογενειών των ευρωπαίων πολιτών που διαθέτουν κάρτα διαμονής, αλλά και οι κάτοικοι των παραμεθόριων ζωνών με ενεργές άδειες τοπικής διασυνοριακής κυκλοφορίας.
Απαλλάσσονται επιπλέον τα πληρώματα των τρένων και των αεροσκαφών σε διεθνή δρομολόγια, το στρατιωτικό προσωπικό στο πλαίσιο της Συνεργασίας για την Ειρήνη ή του ΝΑΤΟ, ενώ ενδέχεται να υπάρξουν εξαιρέσεις για ημερήσιες εκδρομές κρουαζιερών εκτός Σένγκεν. Τέλος, δεν θα περνούν από το σύστημα οι πολίτες του Βατικανού, του Αγίου Μαρίνου, του Μονακό και της Ανδόρας.
Οδηγίες για την αποφυγή των πολύωρων καθυστερήσεων στα ευρωπαϊκά αεροδρόμια
Η μετάβαση στο νέο καθεστώς προκαλεί προβληματισμό για την εύρυθμη λειτουργία των ευρωπαϊκών αερολιμένων, ειδικά κατά τους πρώτους μήνες της πλήρους εφαρμογής. Παρά τις αρχικές διαβεβαιώσεις από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την παροχή περιθωρίων ευελιξίας, οι ενώσεις των αεροδρομίων και των αεροπορικών εταιρειών κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Σε κοινή τους ανακοίνωση, οι αρμόδιοι φορείς επισημαίνουν ότι οι χρόνοι αναμονής στις ώρες αιχμής αγγίζουν συχνά τις δύο ώρες, ενώ αρκετά αεροδρόμια καταγράφουν ήδη μεγαλύτερες καθυστερήσεις.
Η κατάσταση αναμένεται να ενταθεί περαιτέρω, καθώς ένας παράγοντας της αυξημένης κίνησης είναι η υποχρέωση καταγραφής όλων των επιβατών τρίτων χωρών που τέθηκε σε ισχύ από τα τέλη Μαρτίου. Το κρισιμότερο ζήτημα εντοπίζεται στο γεγονός ότι, από τις 10 Απριλίου και έπειτα, τερματίζεται η δυνατότητα των συνοριακών αρχών να αναστέλλουν τη λειτουργία του συστήματος σε περιόδους ακραίας συμφόρησης. Για τον λόγο αυτό, απευθύνεται ισχυρή σύσταση στους ταξιδιώτες να προσέρχονται στα σημεία αναχώρησης τουλάχιστον μιάμιση με δύο ώρες νωρίτερα από τον συνήθη προγραμματισμό τους.
Παράλληλα, οι φορείς των αερομεταφορών συνεχίζουν να ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την επαναφορά της δυνατότητας αναστολής των ελέγχων, προκειμένου να κυλήσει ομαλά η θερινή περίοδος του 2026. Η αυστηροποίηση των μέτρων απαιτεί πλέον έγκαιρο προγραμματισμό και αυξημένη προσοχή από το επιβατικό κοινό.
Τα βιομετρικά δεδομένα και η ψηφιακή εφαρμογή προεγγραφής των ταξιδιωτών
Η διαδικασία ελέγχου κατά την άφιξη στα σύνορα διαφοροποιείται αισθητά ανάλογα με τον τύπο του ταξιδιωτικού εγγράφου που φέρει ο κάθε επιβάτης. Τα βιομετρικά διαβατήρια, αν και δεν είναι απολύτως απαραίτητα, προσφέρουν το σημαντικό πλεονέκτημα της χρήσης των αυτόματων θυρίδων αυτοεξυπηρέτησης, οι οποίες επιταχύνουν δραστικά την ταυτοποίηση. Αντίθετα, οι ταξιδιώτες που είναι κάτοχοι συμβατικών διαβατηρίων υποχρεούνται να προσέλθουν στα επανδρωμένα γκισέ ελέγχου. Εκεί, θα ολοκληρώσουν την αρχική εγγραφή τους, προχωρώντας στη λήψη φωτογραφίας και στην καταγραφή των δακτυλικών αποτυπωμάτων.
Τα ευαίσθητα αυτά δεδομένα θα παραμένουν αποθηκευμένα για χρονικό διάστημα τριών ετών, γεγονός που θα καταστήσει τους μελλοντικούς ελέγχους ταχύτερους. Σε περίπτωση άρνησης παροχής των βιομετρικών στοιχείων, το σύστημα επιβάλλει την αυτόματη απαγόρευση εισόδου. Ειδική μέριμνα υπάρχει για τα παιδιά κάτω των 12 ετών, για τα οποία απαιτείται αποκλειστικά η λήψη φωτογραφίας, απαλλάσσοντάς τα από τα αποτυπώματα.
Τέλος, με στόχο την περαιτέρω διευκόλυνση, τέθηκε σε κυκλοφορία μια επίσημη εφαρμογή για φορητές συσκευές με την ονομασία Travel to Europe. Μέσω αυτής, παρέχεται η δυνατότητα στους επιβάτες από τρίτες χώρες να προχωρήσουν στην προεγγραφή των βιομετρικών τους στοιχείων έως και 72 ώρες πριν από την άφιξή τους. Η συγκεκριμένη εφαρμογή, που διατίθεται σταδιακά σε κράτη όπως η Σουηδία και η Πορτογαλία, προϋποθέτει τη συμπλήρωση ενός ερωτηματολογίου εισόδου και τη λήψη μιας ψηφιακής φωτογραφίας, χωρίς ωστόσο να υποκαθιστά τη δια ζώσης συνέντευξη με τους ελεγκτές των συνόρων.
