Παρίσι – Σε μια δραματική προειδοποίηση για το υπαρξιακό μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχώρησε ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, χαρακτηρίζοντας την τρέχουσα συγκυρία ως κατάσταση «γεωπολιτικής και γεωοικονομικής» έκτακτης ανάγκης.
Μέσα από μια συντονισμένη παρέμβαση στον διεθνή Τύπο, λίγα μόλις εικοσιτετράωρα πριν από την κρίσιμη σύνοδο κορυφής της 12ης Φεβρουαρίου, ο ανώτατος Γάλλος αξιωματούχος έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη απειλείται με οριστικό παραγκωνισμό.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Γηραιά Ήπειρος βρίσκεται συμπιεσμένη ανάμεσα στην ραγδαία τεχνολογική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών και την ασφυκτική εμπορική και βιομηχανική πίεση που ασκεί η Κίνα, γεγονός που απαιτεί άμεση και ριζική αναθεώρηση της στρατηγικής της ΕΕ.
Η παρέμβαση αυτή, η οποία φιλοξενήθηκε στο The Economist και σε έξι ακόμα κορυφαίες ευρωπαϊκές εφημερίδες, δεν αποτελεί απλώς μια θεωρητική τοποθέτηση αλλά μια προσπάθεια καθορισμού της ατζέντας ενόψει των συζητήσεων στις Βρυξέλλες.
Το κεντρικό διακύβευμα της επερχόμενης συνόδου είναι η θωράκιση και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, ένας τομέας όπου καταγράφονται σημαντικές υστερήσεις.
Η αίσθηση του κατεπείγοντος που μεταφέρει το Παρίσι φαίνεται να βρίσκει ευήκοα ώτα σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς η γεωπολιτική αστάθεια επιτείνει την ανασφάλεια.
Ωστόσο, η σύγκλιση στη διαπίστωση του προβλήματος δεν συνεπάγεται απαραίτητα και συμφωνία στις προτεινόμενες λύσεις, με το Βερολίνο και τη Ρώμη να έχουν ήδη συγκαλέσει άτυπη προ-σύνοδο για τον συντονισμό των κινήσεών τους.
Το σχέδιο τεσσάρων πυλώνων για την ευρωπαϊκή αυτονομία
Ο Εμανουέλ Μακρόν δεν περιορίστηκε σε διαπιστώσεις, αλλά κατέθεσε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο δράσης που βασίζεται σε τέσσερις κεντρικούς άξονες, με στόχο την ανάκτηση του χαμένου εδάφους.
Ο πρώτος και βασικότερος πυλώνας αφορά τη ριζική απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου της Ένωσης.
Ο Γάλλος πρόεδρος υποστήριξε ότι ο ρυθμιστικός λαβύρινθος των Βρυξελλών, αν και σχεδιάστηκε για να προστατεύει, έχει καταλήξει να στραγγαλίζει την αναπτυξιακή δυναμική και να λειτουργεί αποτρεπτικά για τις μεγάλες επενδύσεις.
Η θέση αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει την κριτική που δέχεται συχνά η ΕΕ για γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που τη μετατρέπουν σε λιγότερο ελκυστικό προορισμό κεφαλαίων συγκριτικά με τους ανταγωνιστές της.
Σε δεύτερο επίπεδο, τίθεται το ζήτημα της στρατηγικής ανεξαρτησίας και της μείωσης της εξάρτησης από τρίτες χώρες.
Η πρόταση εστιάζει στην ανάγκη αποδέσμευσης από περιορισμένο αριθμό μη ευρωπαίων προμηθευτών σε κρίσιμους τομείς.
Αυτό περιλαμβάνει μια ευρεία γκάμα παρεμβάσεων, από την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ ως νομίσματος αναφοράς, μέχρι τη σταδιακή απαγκίστρωση από το αμερικανικό φυσικό αέριο.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ψηφιακές υποδομές και συγκεκριμένα στο cloud computing, έναν τομέα όπου η ευρωπαϊκή αγορά ελέγχεται σχεδόν ολοκληρωτικά από αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς, δημιουργώντας ζητήματα ασφάλειας δεδομένων και τεχνολογικής κυριαρχίας.
Ο τρίτος άξονας, που αναμένεται να προκαλέσει και τις περισσότερες συζητήσεις, αφορά την καθιέρωση μιας πολιτικής «ευρωπαϊκής προτίμησης» σε στρατηγικούς τομείς της βιομηχανίας, όπως ο χάλυβας, τα χημικά προϊόντα και η άμυνα.
Το σχέδιο προβλέπει τη διασύνδεση των κρατικών επιδοτήσεων με την υποχρέωση χρήσης ελάχιστου ποσοστού ευρωπαϊκών πρώτων υλών ή εξαρτημάτων, καθώς και την εφαρμογή κανόνων «Buy European» στις δημόσιες συμβάσεις.
Το Ελυζέ υποστηρίζει ότι η προσέγγιση αυτή δεν συνιστά προστατευτισμό, αλλά αποκατάσταση των ίσων όρων ανταγωνισμού απέναντι σε πρακτικές που εφαρμόζουν ήδη οι ΗΠΑ και η Κίνα.
Εσωτερικές τριβές και πολιτικές ισορροπίες
Η τέταρτη παράμετρος του σχεδίου αφορά τη χρηματοδότηση της μετάβασης μέσω μιας μαζικής επενδυτικής ώθησης στην καινοτομία.
Αντλώντας επιχειρήματα από την έκθεση Ντράγκι του 2024, ο Γάλλος πρόεδρος τάσσεται υπέρ της έκδοσης κοινών χρεογράφων, των λεγόμενων «ευρωομολόγων για το μέλλον».
Τα κεφάλαια αυτά προορίζονται να κατευθυνθούν αποκλειστικά σε τομείς αιχμής, όπως η άμυνα, η ασφάλεια, η πράσινη τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τεχνολογικό άλμα.
Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές προσκρούουν σε παραδοσιακές αντιστάσεις εντός του ευρωπαϊκού μπλοκ, με τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ολλανδία και τις σκανδιναβικές χώρες να εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις.
Οι αντιδρώντες εταίροι φοβούνται ότι η υιοθέτηση αυστηρών κανόνων ευρωπαϊκής προτίμησης θα μπορούσε να εκληφθεί ως συγκαλυμμένος προστατευτισμό, προκαλώντας αντίποινα και απομάκρυνση διεθνών επενδύσεων.
Παράλληλα, υπάρχουν ήδη παραδείγματα δυσλειτουργίας σε κοινά εγχειρήματα, με χαρακτηριστικότερο το πρόγραμμα του μαχητικού αεροσκάφους Future Combat Air System (FCAS).
Το φιλόδοξο αυτό πρόγραμμα, στο οποίο συμμετέχουν η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία, παραμένει ουσιαστικά βαλτωμένο λόγω συνεχών βιομηχανικών και πολιτικών διαφωνιών, παρά την επιμονή του Μακρόν ότι μπορεί να αποτελέσει την ευρωπαϊκή απάντηση στην αμερικανική κυριαρχία στους αιθέρες.
Ο Εμανουέλ Μακρόν παρομοιάζει τη σημερινή κατάσταση με τη «στιγμή της Γροιλανδίας», περιγράφοντάς την ως μια ευκαιρία αφύπνισης που δεν πρέπει να χαθεί.
Προειδοποιεί για μια ολοένα και πιο «ανοιχτά εχθρική» στάση από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών και για έναν κόσμο που αναδιατάσσεται βίαια με όρους ισχύος.
Παρ’ όλα αυτά, η δυνατότητα του Γάλλου προέδρου να επιβάλει το όραμά του δοκιμάζεται από την εύθραυστη πολιτική του θέση στο εσωτερικό της Γαλλίας.
Χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία και με τον χρονικό ορίζοντα της θητείας του να περιορίζεται στους επόμενους 15 μήνες, εγείρονται ερωτήματα για το κατά πόσο διαθέτει το απαραίτητο πολιτικό κεφάλαιο για να ηγηθεί αυτής της ευρωπαϊκής μεταρρύθμισης.
