Η δραματική αύξηση των περιστατικών βίας κατά του προσωπικού των γερμανικών σιδηροδρόμων ανοίγει έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης στη Γερμανία, θέτοντας επί τάπητος το κλασικό δίλημμα μεταξύ της δημόσιας ασφάλειας και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων.
Η διοίκηση της Deutsche Bahn (DB), θορυβημένη από τα πρόσφατα στατιστικά στοιχεία και τα τραγικά περιστατικά, προχωρά στην υιοθέτηση καμερών σώματος (bodycams) για τους εργαζομένους της, μια κίνηση που, ενώ χαιρετίζεται από το επιβατικό κοινό ως αναγκαίο μέτρο, προκαλεί την έντονη αντίδραση των θεσμικών φορέων προστασίας της ιδιωτικότητας.
Η συζήτηση κορυφώθηκε μετά τον θάνατο ενός συνοδού τρένου στις αρχές Φεβρουαρίου σε περιφερειακή αμαξοστοιχία στη Ρηνανία-Παλατινάτο, γεγονός που λειτούργησε ως καταλύτης για τη λήψη άμεσων μέτρων.
Η επικεφαλής της Deutsche Bahn, Evelyn Palla, ξεκαθάρισε τη στάση της εταιρείας μετά από σύνοδο κορυφής για την ασφάλεια στο Βερολίνο, τονίζοντας πως η πρόληψη πρέπει να προηγείται της αντίδρασης.
Στο πλαίσιο αυτό, ανακοινώθηκε ότι εντός του τρέχοντος έτους, όλοι οι εργαζόμενοι που έρχονται σε επαφή με το κοινό και το επιθυμούν, θα εξοπλιστούν με κάμερες σώματος.
Εκρηκτική αύξηση των επιθέσεων και πολιτική στήριξη
Τα στοιχεία που παρουσίασε η Deutsche Bahn αποτυπώνουν μια ανησυχητική πραγματικότητα. Μόνο το 2025 καταγράφηκαν 3.262 σωματικές επιθέσεις κατά εργαζομένων του ομίλου, σημειώνοντας αύξηση της τάξης του 37% σε σύγκριση με δέκα χρόνια πριν, όταν τα περιστατικά ανέρχονταν σε 2.374.
Η κατάσταση αυτή οδήγησε σε ευρεία πολιτική συναίνεση για την ανάγκη ενίσχυσης των μέτρων προστασίας.
Ο Υπουργός Μεταφορών της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Oliver Krischer, υποστήριξε την πρωτοβουλία, δηλώνοντας ότι όλοι οι συνάδελφοι που το επιθυμούν θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αυτόν τον εξοπλισμό.
Παράλληλα, το συνδικάτο σιδηροδρομικών (EVG) πιέζει για περαιτέρω αναβάθμιση του εξοπλισμού, ζητώντας εκτός από την εικόνα να επιτρέπεται και η καταγραφή ήχου.
Στόχος είναι η νομική τεκμηρίωση και των λεκτικών επιθέσεων ή απειλών, οι οποίες συχνά προηγούνται της σωματικής βίας.
Ωστόσο, ο Ομοσπονδιακός Υπουργός Μεταφορών, Patrick Schnieder, διευκρίνισε ότι για την ηχητική καταγραφή απαιτείται ακόμα η δημιουργία του κατάλληλου νομικού πλαισίου.
Σφοδρές αντιδράσεις για «μαζική παρακολούθηση»
Η προοπτική γενικευμένης χρήσης καμερών στα τρένα έχει προκαλέσει συναγερμό στις αρχές προστασίας δεδομένων.
Ο Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων της Έσσης, Alexander Roßnagel, αρμόδιος για την εποπτεία της Deutsche Bahn, χαρακτήρισε το μέτρο ως σοβαρή παρέμβαση στα θεμελιώδη δικαιώματα.
Αναγνώρισε μεν ότι η προστασία της ζωής αποτελεί ύψιστο αγαθό, υπογράμμισε όμως ότι πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη και τα δικαιώματα προσωπικότητας των επιβατών.
Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η κριτική από το Ίδρυμα Προστασίας Δεδομένων (Stiftung Datenschutz). Η επιστημονική διευθύντρια, Kirsten Bock, προειδοποίησε για τον κίνδυνο δημιουργίας ενός πλέγματος «αδιάλειπτης βιντεοεπιτήρησης» του πληθυσμού.
Εξέφρασε την ανησυχία ότι, εάν οι κάμερες βρίσκονται σε λειτουργία αναμονής (stand-by), ουσιαστικά πραγματοποιείται μόνιμη καταγραφή.
Επιπλέον, επεσήμανε τον κίνδυνο να καταγραφούν αθώοι πολίτες ως «παράπλευρες απώλειες» (Beifang) και να βρεθούν αναίτια στο στόχαστρο αστυνομικών ερευνών.
Ο ειδικός σε ψηφιακά θέματα του δικτύου WDR, Jörg Schieb, έθεσε το ζήτημα στη σωστή του βάση, κάνοντας λόγο για ένα δύσκολο πεδίο ισορροπίας.
Ενώ η ανάγκη προστασίας των εργαζομένων είναι αδιαμφισβήτητη, η μαζική, και υπό συνθήκες απρόκλητη, παρακολούθηση εκατομμυρίων ταξιδιωτών καθημερινά στους σταθμούς δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Ο Schieb διερωτήθηκε εάν η τεχνολογία επιλέγεται ως η «εύκολη λύση», επειδή εναλλακτικές όπως η αύξηση του προσωπικού, η καλύτερη εκπαίδευση αποκλιμάκωσης και η αυστηρότερη ποινική δίωξη θεωρούνται πολύ δαπανηρές ή χρονοβόρες.
Οικονομικό αδιέξοδο και νομικά μοντέλα εφαρμογής
Η οικονομική παράμετρος φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις. Το αίτημα του συνδικάτου EVG για υποχρεωτική διπλή στελέχωση (δύο υπάλληλοι) σε όλα τα περιφερειακά τρένα προσέκρουσε σε τοίχο κατά τη διάρκεια της συνόδου για την ασφάλεια.
Ο Υπουργός Μεταφορών της Βαυαρίας, Christian Bernreiter, απέρριψε κατηγορηματικά την πρόταση, επικαλούμενος έλλειψη οικονομικών πόρων, μεταθέτοντας την ευθύνη για τα ζητήματα προσωπικού στα ομόσπονδα κρατίδια.
Ως εκ τούτου, οι bodycams προκρίνονται ως το βασικό μέτρο άμεσης εφαρμογής. Για τη λειτουργία τους, ωστόσο, απαιτούνται αυστηροί κανόνες.
Σύμφωνα με το μοντέλο που εφαρμόζεται ήδη σε δημοτικές αρχές και οργανισμούς μεταφορών στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, όπως η Rheinbahn στο Ντίσελντορφ, η χρήση επιτρέπεται μόνο σε περιπτώσεις κλιμάκωσης ή επιθετικής συμπεριφοράς.
Βασική προϋπόθεση είναι η προηγούμενη ενημέρωση του επιβάτη ότι καταγράφεται, κάτι που από μόνο του συχνά λειτουργεί αποτρεπτικά.
Στην Αστυνομία της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, όπου οι bodycams χρησιμοποιούνται από το 2020, τα δεδομένα αποθηκεύονται κρυπτογραφημένα και διαγράφονται υποχρεωτικά μετά από 14 ημέρες, εφόσον δεν απαιτούνται ως αποδεικτικά στοιχεία.
Για τους σιδηροδρόμους, η Ένωση Γερμανικών Επιχειρήσεων Μεταφορών (VDV) έχει προτείνει μια ενιαία περίοδο διατήρησης των αρχείων έως και 30 ημέρες, ώστε να διευκολύνεται η διαλεύκανση περιστατικών.
Οι οριστικές αποφάσεις για το κανονιστικό πλαίσιο της Deutsche Bahn αναμένονται στη Διάσκεψη των Υπουργών Μεταφορών τον Μάρτιο.
