Η φωτιά στο Crans-Montana ανέδειξε με σκληρό τρόπο πόσο ευάλωτο μπορεί να αποδειχθεί το ελβετικό σύστημα υγείας σε συνθήκες μεγάλης κρίσης. Με περισσότερους από 100 τραυματίες, κυρίως με σοβαρά εγκαύματα, οι δυνατότητες των ελβετικών νοσοκομείων αποδείχθηκαν ανεπαρκείς. Οι αρχές αναγκάστηκαν να ζητήσουν διεθνή βοήθεια, με περίπου 50 ασθενείς να μεταφέρονται σε νοσοκομεία της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, του Βελγίου και της Πολωνίας.
Προειδοποιήσεις που είχαν προηγηθεί
Η κατάσταση δεν αιφνιδίασε όλους. Ήδη από το 2023, μετά τον καταστροφικό σεισμό στην Τουρκία, ομάδα γιατρών είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου. Είχαν επισημάνει ότι ακόμη και περιστατικά με περισσότερους από 25 βαριά τραυματίες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στη χώρα. Οι ελλείψεις σε εξειδικευμένες κλίνες, προσωπικό και συντονισμό είχαν τεθεί δημόσια στο τραπέζι.
Παρά τις ανησυχίες, στην περίπτωση του Crans-Montana η επιχειρησιακή συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων λειτούργησε μέχρι στιγμής ικανοποιητικά, αποτρέποντας περαιτέρω χάος.
Η πολιτική αντιπαράθεση και η στάση της Viola Amherd
Οι δηλώσεις των γιατρών είχαν προκαλέσει έντονη πολιτική συζήτηση. Βουλευτές από διαφορετικά κόμματα εξέφρασαν ανησυχία, υπογραμμίζοντας ότι η υγεία και η ασφάλεια του πληθυσμού δεν προσφέρονται για εκπτώσεις. Η τότε ομοσπονδιακή σύμβουλος Viola Amherd είχε απορρίψει τις αιτιάσεις, υποστηρίζοντας ότι η εικόνα μιας χώρας που «λυγίζει» με 25 βαριά τραυματίες δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και ότι τέτοιες τοποθετήσεις προκαλούν αδικαιολόγητο φόβο.
Η νέα έκθεση που αλλάζει το αφήγημα
Μετά την αποχώρηση της Amherd, το Ομοσπονδιακό Γραφείο Πολιτικής Προστασίας (Babs) δημοσίευσε τον Αύγουστο νέα έκθεση για την κατάσταση της καταστροφικής ετοιμότητας. Τα συμπεράσματα είναι σαφή και ανησυχητικά: η πεποίθηση ότι το σύστημα υγείας μπορεί να διαχειριστεί χωρίς πρόβλημα ακραίες καταστάσεις χαρακτηρίζεται πλέον ως λανθασμένη εκτίμηση.
Η χαμηλή πιθανότητα τέτοιων γεγονότων στο παρελθόν οδήγησε, σύμφωνα με την έκθεση, σε παραμέληση ή ακόμη και εγκατάλειψη κρίσιμων μέτρων πρόληψης.
Έλλειψη πόρων και εκπαίδευσης
Οι συντάκτες του πορίσματος εντοπίζουν σοβαρά κενά σε:
- εκπαίδευση προσωπικού,
- στρατηγικό σχεδιασμό,
- επαρκείς εφεδρικές υποδομές,
- εθνικούς μηχανισμούς διανομής ασθενών,
- διαθέσιμο εξειδικευμένο προσωπικό και υλικοτεχνική υποστήριξη.
- Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σημασία των ασκήσεων ετοιμότητας, οι οποίες όμως απαιτούν επιπλέον πόρους και συχνά διαταράσσουν τη λειτουργία των νοσοκομείων.
Οικονομική πίεση στα νοσοκομεία
Η χρηματοδότηση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Πολλά νοσοκομεία λειτουργούν ήδη υπό έντονη οικονομική πίεση, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητες επένδυσης στην καταστροφική προετοιμασία. Ο αυξανόμενος αριθμός κενών θέσεων εργασίας οδηγεί στο παράδοξο οι εφεδρικές δομές να χρησιμοποιούνται στην καθημερινή λειτουργία, αφήνοντας ελάχιστο περιθώριο για έκτακτες ανάγκες.
Ο ρόλος των καντονιών και τα όρια του κράτους
Στην Ελβετία, η υγειονομική πολιτική ανήκει κυρίως στα καντόνια. Αυτό σημαίνει ότι σε εθνικό επίπεδο απουσιάζουν σαφείς εντολές και μηχανισμοί επιβολής. Ο Κεντρικός Συντονισμένος Υγειονομικός Μηχανισμός, που λειτούργησε κατά την πανδημία, έχει πλέον μετεξελιχθεί στον Εθνικό Σύνδεσμο Καταστροφικής Ιατρικής (Katamed), υπό την εποπτεία του Babs.
Crans-Montana και Katamed: μια δοκιμασία σε εξέλιξη
Μετά την καταστροφή, το Katamed καθόρισε στρατηγική μεταφοράς των εγκαυματιών εντός και εκτός χώρας, εφαρμόζοντας διαδικασίες που βρίσκονταν ακόμη σε φάση ανάπτυξης. Ωστόσο, τα δομικά προβλήματα παραμένουν. Το σχέδιο δράσης δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν το τέλος του έτους, ενώ οι δημοσιονομικοί περιορισμοί δυσχεραίνουν περαιτέρω το έργο του οργανισμού.
Ένα ζήτημα που θα επιστρέψει δυναμικά
Αν και είναι νωρίς για συνολική αξιολόγηση της διαχείρισης της κρίσης στο Crans-Montana, ένα είναι βέβαιο: η συζήτηση για την πραγματική ετοιμότητα της Ελβετίας απέναντι σε μεγάλες καταστροφές μόλις άνοιξε — και δύσκολα θα κλείσει σύντομα.
