Ελβετία – Σε τροχιά δημοσιονομικής πίεσης εισέρχεται η Ελβετική Ασφάλιση Αναπηρίας (IV), καθώς τα στοιχεία για το 2024 αποκαλύπτουν μια ανησυχητική αύξηση στον αριθμό των νέων συντάξεων, με τους νέους να αποτελούν την πληθυσμιακή ομάδα που προκαλεί τον μεγαλύτερο προβληματισμό.
Η αύξηση των περιστατικών ψυχικής υγείας έχει οδηγήσει σε ρεκόρ νέων δικαιούχων, δημιουργώντας νέα δεδομένα για τη βιωσιμότητα του συστήματος.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το 2024 εγκρίθηκαν 22.800 νέες συντάξεις αναπηρίας, αριθμός σημαντικά αυξημένος σε σύγκριση με τις 17.600 του προηγούμενου έτους.
Η ανοδική αυτή τάση, η οποία καταγράφεται σταθερά από το 2019, συνδέεται άμεσα με την ψυχική υγεία, καθώς πάνω από το 50% των νέων συντάξεων οφείλεται σε ψυχικές παθήσεις. Ιδιαίτερα έντονη είναι η αύξηση στις ηλικιακές ομάδες 18 έως 24 ετών και 60 έως 64 ετών.
Οικονομικό αδιέξοδο και ελλείμματα έως το 2040
Η ραγδαία αύξηση των νέων δικαιούχων στην κατηγορία 18-24 ετών αξιολογείται ως ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς οι συγκεκριμένοι ασφαλισμένοι ενδέχεται να λαμβάνουν παροχές για πολλές δεκαετίες, επιβαρύνοντας μακροπρόθεσμα τα ταμεία.
Δεδομένου ότι οι συντάξεις αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ των συνολικών δαπανών της IV, η οικονομική επίπτωση είναι άμεση και σοβαρή.
Οι προβλέψεις δείχνουν ότι ο αριθμός των νέων συντάξεων θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα και τα επόμενα χρόνια.
Σε συνδυασμό με την αναμενόμενη αύξηση του πληθυσμού, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση εκτιμά ότι μέχρι το 2040 θα καταγράφονται ετήσια ελλείμματα της τάξης των 300 εκατομμυρίων φράγκων.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι περίπου το 3% των ετήσιων δαπανών δεν θα μπορεί να καλυφθεί από τα τρέχοντα έσοδα, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη λήψης μέτρων.
Προτάσεις μεταρρύθμισης και πολιτικές αντιδράσεις
Μπροστά σε αυτά τα δεδομένα, το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο έχει θέσει τις βάσεις για μια νέα μεταρρύθμιση της IV. Κεντρικός πυλώνας του σχεδιασμού είναι η θεσμοθέτηση μιας «σύνταξης ενσωμάτωσης» για τους νέους 18 έως 25 ετών.
Η συγκεκριμένη παροχή θα είναι χαμηλότερη από την κανονική σύνταξη αναπηρίας και θα συνδέεται αυστηρά με πλάνο θεραπείας και στενή παρακολούθηση, με στόχο την ένταξη των νέων στην αγορά εργασίας και την αποφυγή της μόνιμης εξάρτησης από επιδόματα.
Παράλληλα, εξετάζονται τρόποι μείωσης του χρέους της IV προς την Ασφάλιση Γήρατος και Επιζώντων (AHV).
Εάν τα μέτρα αυτά δεν επαρκούν, η κυβέρνηση προτείνει ως ύστατη λύση την αύξηση των εισφορών μισθωτών κατά 0,1 έως 0,2 ποσοστιαίες μονάδες, κόστος που θα επιμεριστεί ισόποσα σε εργαζόμενους και εργοδότες.
Σημειώνεται ότι, με εξαίρεση την περίοδο 2011-2017 όπου ίσχυσε προσωρινή αύξηση του ΦΠΑ, η IV δαπανά περισσότερα από όσα εισπράττει από τη δεκαετία του 1990.
Οι προτάσεις έχουν ήδη προκαλέσει πολιτικές τριβές. Το κόμμα των Φιλελευθέρων (FDP) χαρακτηρίζει απαράδεκτη την αύξηση των εισφορών, ζητώντας έμφαση στην επανένταξη και κίνητρα εργασίας.
Αντίθετα, η Ελβετική Ομοσπονδία Συνδικάτων (SGB) εμφανίζεται θετική σε μια «μετριοπαθή αύξηση», τονίζοντας όμως ότι τα χρέη που δημιούργησαν πολιτικές επιλογές δεν πρέπει να μετακυλιστούν στους εργαζόμενους.
Το σχετικό νομοσχέδιο αναμένεται να παρουσιαστεί έως το τέλος του έτους, ενώ οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν από το Κοινοβούλιο και, ενδεχομένως, από τον ελβετικό λαό.
