Ντίσελντορφ – Μια ευρεία πολιτική και κοινωνική συζήτηση έχει ανοίξει στο πολυπληθέστερο κρατίδιο της Γερμανίας, τη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία (NRW), με αντικείμενο την προστασία των ανηλίκων από την ανεξέλεγκτη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται η πρόταση για αυστηρή νομική ρύθμιση που θα θέτει ηλικιακά όρια, με τον Πρωθυπουργό του κρατιδίου, Hendrik Wüst, να παρομοιάζει την ανάγκη ρύθμισης των social media με αυτήν που ισχύει για το αλκοόλ, τον καπνό και τα τυχερά παιχνίδια.
Η πρωτοβουλία αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένη φωνή, καθώς φαίνεται να διαμορφώνεται μια τάση διακομματικής συνεννόησης μεταξύ των μεγάλων κομμάτων, με στόχο την προάσπιση της ψυχικής υγείας των νέων, αν και οι απόψεις για τη μέθοδο εφαρμογή διίστανται.
Το επιχείρημα της δημόσιας υγείας και η πολιτική σύμπλευση
Ο Hendrik Wüst (CDU), τοποθετούμενος επί του θέματος, υιοθέτησε σκληρή γραμμή, τονίζοντας πως η πολιτεία δεν μπορεί να εθελοτυφλεί όταν υπάρχουν αποδείξεις για την επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των νέων.
«Ρυθμίζουμε το αλκοόλ, τον καπνό και τα τυχερά παιχνίδια επειδή αποδεδειγμένα προκαλούν βλάβη. Εάν τα κοινωνικά δίκτυα αποδεδειγμένα απειλούν την ψυχική υγεία των νέων, δεν επιτρέπεται να κοιτάμε αλλού», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η αντιπολίτευση, με τον επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του SPD, Jochen Ott, να ζητά «καθαρές γραμμές» και αποτελεσματική προστασία των παιδιών.
Ο Ott απεύθυνε κάλεσμα για έναν ευρύ συνασπισμό όλων των δημοκρατικών δυνάμεων, υπογραμμίζοντας πως δεν πρέπει να επιτραπεί στους διαχειριστές των πλατφορμών να έχουν την εξουσία να υπαγορεύουν «τι βλέπουμε, τι σκεφτόμαστε και τι κάνουμε».
Ο Wüst χαιρέτισε αυτή τη στάση, ζητώντας μια «συμφωνία του κέντρου» ως το σωστό πολιτικό μήνυμα.
Το προτεινόμενο μοντέλο: Απαγόρευση και «καθαρό» feed
Αν και το τελικό δεσμευτικό μοντέλο δεν έχει ακόμη κλειδώσει, στο τραπέζι έχουν πέσει συγκεκριμένες προτάσεις ενόψει και του επερχόμενου συνεδρίου του CDU, αλλά και από την πλευρά του SPD.
Μια από τις βασικές ιδέες που εξετάζονται περιλαμβάνει τη χρήση της «EUDI-Wallet» (Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Ταυτότητα) για την αυστηρή πιστοποίηση της ηλικίας κατά τη δημιουργία λογαριασμών σε πλατφόρμες όπως το Instagram και το TikTok.
Το σενάριο που προωθείται προβλέπει:
- Πλήρη αποκλεισμό της πρόσβασης για παιδιά κάτω των 14 ετών.
- Πρόσβαση υπό όρους για εφήβους ηλικίας 14 έως 16 ετών.
- Στους χρήστες αυτής της ηλικιακής ομάδας (14-16), οι πλατφόρμες θα πρέπει να απενεργοποιούν τους αλγορίθμους που διαμορφώνουν τη ροή (feed) και να αφαιρούν τη δυνατότητα του «ατελείωτου σκρολαρίσματος» (infinite scroll), διασφαλίζοντας ρυθμίσεις φιλικές προς τα παιδιά.
Ο Υπουργός Μέσων Ενημέρωσης της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, Nathanael Liminski (CDU), υποστηρίζει σθεναρά την απαγόρευση για τους κάτω των 14 και ζητά αυστηρότερη δέσμευση των παρόχων ώστε οι ρυθμίσεις ηλικίας στις συσκευές να ισχύουν καθολικά για όλες τις εφαρμογές.
Εμπόδια, Ευρωπαϊκό Δίκαιο και σκεπτικισμός
Η συζήτηση στη Γερμανία επηρεάζεται έντονα από το πρόσφατο παράδειγμα της Αυστραλίας, η οποία νομοθέτησε την απαγόρευση χρήσης social media για άτομα κάτω των 16 ετών.
Ωστόσο, οποιαδήποτε γερμανική ρύθμιση οφείλει να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό δίκαιο και συγκεκριμένα με τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), καθώς και με τον σχεδιαζόμενο Digital Fairness Act.
Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι τα περιθώρια για εθνικές παρεκκλίσεις εντός της ΕΕ είναι στενά, ενώ τίθεται και το πρακτικό ζήτημα της καταστρατήγησης των απαγορεύσεων από τους τεχνολογικά καταρτισμένους εφήβους.
Δεν λείπουν όμως και οι φωνές αμφισβήτησης εντός της κυβέρνησης του κρατιδίου.
Η Υπουργός Παιδιών και Νεολαίας, Verena Schäffer (Πράσινοι), εξέφρασε τον προβληματισμό της, χαρακτηρίζοντας την απαγόρευση ως μια «εύκολη λύση».
Η ίδια προκρίνει την ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας και τον ρόλο των γονέων στον έλεγχο της δραστηριότητας των παιδιών τους, ζητώντας παράλληλα μεγαλύτερη υπευθυνότητα από τις πλατφόρμες.
Αντίστοιχα, ο επικεφαλής του FDP στο κρατίδιο, Henning Höne, απέρριψε τις οριζόντιες απαγορεύσεις, υποστηρίζοντας ότι αυτές μετατρέπουν τις πλατφόρμες σε «απαγορευμένο καρπό», αυξάνοντας την ελκυστικότητά τους, χωρίς να διδάσκουν την υπεύθυνη χρήση.
Η διχογνωμία της επιστημονικής κοινότητας
Στο πεδίο της επιστήμης, οι απόψεις είναι επίσης συγκρουόμενες. Ερευνητές από την Εταιρεία για την Παιδαγωγική των Μέσων (Gesellschaft für Medienpädagogik und Kommunikationskultur) έχουν προειδοποιήσει ότι τα αυστηρά ηλικιακά όρια ενδέχεται να στερήσουν από τα παιδιά τη δυνατότητα να αναπτύξουν κριτική σκέψη και ψηφιακές δεξιότητες σε ελεγχόμενο περιβάλλον, δυσχεραίνοντας την κοινωνική τους συμμετοχή.
Στον αντίποδα, εκπρόσωποι της παιδοψυχιατρικής κοινότητας τάσσονται υπέρ των σταθερών ορίων ηλικίας, θεωρώντας τα απαραίτητα για τη θωράκιση της ψυχικής και σωματικής υγείας των παιδιών.
Υποστηρίζουν ότι τέτοια μέτρα θα παρείχαν στους γονείς ένα ισχυρό νομικό έρεισμα και θα ξεκαθάριζαν το θολό τοπίο της διαπαιδαγώγησης στην ψηφιακή εποχή.
Ο επιστήμονας των Μέσων, Martin Andree, από το Πανεπιστήμιο της Κολωνίας, αν και προειδοποιεί κατά των απλουστευμένων λύσεων, συμφωνεί στην ανάγκη προστασίας των ευάλωτων ομάδων και ζητά αυστηρότερη στάση έναντι των πλατφορμών για το εγκληματικό περιεχόμενο.
