Μεγάλη Βρετανία – Μια άνευ προηγουμένου νομοθετική παρέμβαση δρομολογεί η βρετανική κυβέρνηση, επιχειρώντας να εξαλείψει σταδιακά τον εθισμό στον καπνό μέσω της δημιουργίας μιας εξ ολοκλήρου «άκαπνης» γενιάς.
Από το επόμενο έτος, τίθεται σε εφαρμογή ένα αυστηρό πλαίσιο που απαγορεύει δια βίου την πώληση προϊόντων καπνού σε όσους συμπληρώνουν το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας τους, μεταβάλλοντας δραστικά το τοπίο της δημόσιας υγείας. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, η οποία τυγχάνει ευρείας διακομματικής στήριξης, δεν στοχεύει στην ποινικοποίηση της ίδιας της χρήσης, αλλά στον ασφυκτικό περιορισμό της πρόσβασης στις επόμενες γενιές, θέτοντας τα θεμέλια για μια κοινωνία απαλλαγμένη από τα παραδοσιακά προϊόντα καπνίσματος.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Η απαγόρευση πώλησης αφορά αποκλειστικά όσους ενηλικιώνονται από το επόμενο έτος και έπειτα.
- Τα καταστήματα και τα περίπτερα υποχρεούνται να προχωρούν σε αυστηρούς ελέγχους ταυτοπροσωπίας.
- Η νομοθεσία παρέχει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση να περιορίσει τις γεύσεις στα ηλεκτρονικά τσιγάρα.
Η στρατηγική της κυβέρνησης βασίζεται στη σταδιακή εξάλειψη της αγοραστικής δύναμης των νεότερων ηλικιακών ομάδων, επιβάλλοντας νομικές κυρώσεις στα σημεία λιανικής πώλησης που παραβιάζουν τους νέους κανόνες. Τα σούπερ μάρκετ και τα μικρότερα καταστήματα λιανικής θα αντιμετωπίζουν τσουχτερά πρόστιμα εάν δεν ελέγχουν σχολαστικά τις ταυτότητες ή τα διπλώματα οδήγησης των νεαρών πελατών τους. Αν και η αγορά των συγκεκριμένων προϊόντων καθίσταται πλέον παράνομη για τους γεννηθέντες μετά από μια συγκεκριμένη ημερομηνία, η ίδια η κατανάλωση δεν διώκεται ποινικά.
Η νομική προσέγγιση σε παγκόσμιο επίπεδο
Σε διεθνές επίπεδο, η προσέγγιση αυτή θεωρείται εξαιρετικά καινοτόμα και επιχειρείται σε ελάχιστα σημεία του πλανήτη. Μέχρι στιγμής, μόνο οι Μαλδίβες αποτελούν το μοναδικό κράτος με αντίστοιχο, ενεργό νομοθετικό πλαίσιο, έπειτα από την πολιτική αναδίπλωση της Νέας Ζηλανδίας, η οποία πρόσφατα απέσυρε τις δικές της, παρόμοιες διατάξεις υπό το βάρος εσωτερικών πιέσεων.
Η απόφαση για τον δραστικό περιορισμό των πωλήσεων στη βρετανική επικράτεια δεν αποτελεί μια μεμονωμένη ενέργεια, αλλά το αποκορύφωμα μιας πολυετούς και μεθοδικής εκστρατείας του κρατικού μηχανισμού για τη θωράκιση της δημόσιας υγείας. Όπως επισημαίνει ο ερευνητής ψυχολογίας της υγείας από το University College London, Lion Shahab, η χώρα έχει ήδη υιοθετήσει από το 2007 αυστηρές πολιτικές, όπως η καθολική απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους και η μεταγενέστερη απαγόρευση εντός των οχημάτων όταν επιβαίνουν ανήλικοι. Επιπρόσθετα, η επιβολή ομοιόμορφων, αντιαισθητικών καφέ συσκευασιών για όλα τα πακέτα τσιγάρων έχει συμβάλει καθοριστικά στην αποθάρρυνση των καταναλωτών.
Το εντυπωσιακό προβάδισμα απέναντι στη Γερμανία
Τα αποτελέσματα αυτών των πολιτικών αποτυπώνονται με σαφήνεια στα επίσημα στατιστικά δεδομένα της χώρας. Το ποσοστό των συστηματικών καπνιστών έχει κατακρημνιστεί στο 10%, συγκριτικά με το σχεδόν 50% που καταγραφόταν τη δεκαετία του 1970. Η τεράστια αυτή επιτυχία τοποθετεί τη χώρα στη δεύτερη θέση της ευρωπαϊκής κλίμακας ελέγχου του καπνού, αναδεικνύοντας ένα τεράστιο χάσμα με χώρες όπως η Γερμανία. Στο γερμανικό κράτος, το οποίο βρίσκεται μόλις στην εικοστή πέμπτη θέση της σχετικής κατάταξης, καταγράφεται σταθερά διπλάσιος αριθμός καπνιστών στον γενικό πληθυσμό.
Παρά τη διακομματική συναίνεση και την ευρεία κοινωνική αποδοχή που συγκεντρώνει το κυβερνητικό σχέδιο στο εσωτερικό της χώρας, η πρακτική εφαρμογή του προσκρούει σε σύγχρονες προκλήσεις, με κυριότερη τη ραγδαία εξάπλωση των εναλλακτικών προϊόντων νικοτίνης. Νεαρά άτομα που συχνάζουν σε κέντρα νεότητας του βορειοδυτικού Λονδίνου περιγράφουν ρεαλιστικά τη σημερινή κατάσταση. Ο δεκαπεντάχρονος Aria Bagheri και ο δεκατετράχρονος Ismael Ahmed, μαζί με τον εικοσιενάχρονο Ali Saleh, αναφέρουν χαρακτηριστικά πως, αν και συμφωνούν με τα μέτρα, το παραδοσιακό τσιγάρο φαντάζει ήδη παρωχημένο στις παρέες τους, ενώ τα επαναφορτιζόμενα ηλεκτρονικά τσιγάρα κυριαρχούν στις προτιμήσεις των συνομηλίκων τους.
Ο σκόπελος των ηλεκτρονικών τσιγάρων (Vapes)
Προκειμένου να αποτραπεί η απλή μετατόπιση του εθισμού σε νέες, υβριδικές μορφές, η επερχόμενη νομοθεσία εξοπλίζει τις αρμόδιες αρχές ελέγχου με ενισχυμένες εξουσίες. Ο κρατικός μηχανισμός θα έχει πλέον τη δικαιοδοσία να απαγορεύσει στοχευμένα συγκεκριμένες αρωματικές γεύσεις που προσελκύουν εστιασμένα τους ανήλικους, καθώς και να επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στις διαφημιστικές καμπάνιες των εταιρειών κατασκευής τέτοιων συσκευών.
Η συνολική επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί στην πράξη από την ικανότητα των ελεγκτικών μηχανισμών να επιβάλουν τα πρόστιμα στα καταστήματα και να αποτρέψουν τη δημιουργία μιας εκτεταμένης μαύρης αγοράς. Εάν το βρετανικό σχέδιο αποδώσει καρπούς, η χώρα ενδέχεται να αποτελέσει το πρώτο δυτικό κράτος που θα επιτύχει την πλήρη εξάλειψη της βιομηχανίας του καπνού για τις μελλοντικές γενιές.
